LUCAS HOUDT KANSEN

18 Oktober. Inderdaad, de naamdag van de evangelist Lucas. En dit heugelijke feit was afgelopen week voor de Proceedings of the National Academy Science of the United States of America aanleiding om in haar Early Edition van 16 oktober een curieuze DNA-analyse van een reliek van deze heilige vrij te geven.

De DNA-analyse van (pre)historische dierlijk en menselijk materiaal is de laatste jaren enorm in opkomst (met de analyse van Neanderthaler-DNA als voorlopig hoogtepunt) en het is voor biochemici erg interessant om de beschikbare technieken ook eens los te laten op oude botten. En zo komt het Lucas-reliek om de hoek kijken. Een paar jaar geleden wilde de bisschop van Padua wel eens weten of zijn unieke reliek (hoewel er elders nog wel twee officieel erkende schedels van Lucas bewaard worden) eigenlijk wel enige kans had om wèrkelijk van Lucas te zijn. Waarschijnlijk is dat niet. In de late Oudheid en de Middeleeuwen was het geloof in de wonderlijke kracht van de overblijfselen van heiligen aanzienlijk groter dan de neiging om de herkomst ervan te controleren.

Lucas zou in het Griekse Thebe in het jaar 150 zijn overleden. In het jaar 338 zou zijn lichaam zijn overgebracht naar Constantinopel. In 1177 duikt het reliek op in Padua. Lucas was een Grieks sprekende niet-jood die bekeerd werd door Paulus en waarschijnlijk afkomstig was uit Antiochië. De tien Italiaanse auteurs van het PNAS-artikel stonden voor een interessante opgave: hoe leg je een verband tussen deze gegevens en botten in de kathedraal van Padua? Ten eerste lieten ze een C14-datering uitvoeren, en gelukkig voor de bisschop bleek het skelet te stammen uit de periode 72 tot 416 na Christus. De historische Lucas moet ergens in de tweede eeuw zijn overleden. Vervolgens slaagden ze er in een aantal fragmenten van mitrochondiraal DNA te isoleren uit twee tanden die ze vonden in de loden kist. Als modern vergelijkingsmateriaal verzamelden ze mtDNA van 48 Grieken en 49 Noord-Syriërs. De huidige bewoners van Antiochië leken minder geschikt wegens de grote bevolkingsverplaatsingen die daar de afgelopen eeuwen zijn geweest. Ook putten ze uit internationale DNA-databases.

En wat bleek uit de complexe berekeningen? Het gaat hier waarschijnlijk om een een Syriër, de kans dat hier het zou gaan om een Griek is drie keer zo klein. Maar misschien is het toch een Turk. En of het werkelijk LuCas is, zullen we nooit weten. Het zou best kunnen dat het lichaam in Constantinopel is omgewisseld, schrijven de onderzoekers voorzichtig in de laatste zin van hun artikel.