Hilversum, de kijkers en de knikkers

Hilversum heeft het moeilijk. De verhouding tussen de commerciëlen en de publieke omroep heeft – mede door de krimpende markt – een dieptepunt bereikt. Over subsidiemisbruik, concurrentievervalsing en omroepbureaucratie.

Je zou zeggen dat het bij een krimpende markt hoort, dat gehakketak van de commerciële omroepen en hun publieke concurrent. ,,Jullie spelen gemeen, want jullie krijgen heel veel subsidie.'' En: ,,júllie houden je niet aan de Nederlandse wet.''

Zeker is in ieder geval dat het allemaal wat minder wordt in televisieland. J. Minnaar, directeur van de STER, kondigde aan dat de totale reclame-uitgaven met 8 procent zullen dalen ten opzichte van vorig jaar. In plaats van 1,6 miljard, hebben de publieke en commerciële omroepen samen nog 1,5 miljard te verdelen. Een verschil van 100 miljoen dat voelbaar zal zijn.

Het was dan ook niet echt gezellig op het Nationaal Omroepcongres waar woensdag de top van televisieland samen met de verantwoordelijke bewindspersoon R. van der Ploeg op het podium zat. Vooral D. van der Graaf, de directeur van de Holland Media Groep (RTL4, RTL5, Yorin) haalde enkele malen fel uit naar de overheid en naar G.J. Wolffensperger, de baas van het publieke blok (Ned.1, Ned.2, Ned.3). F. van Westerloo, de leider van SBS (SBS6, Net5, V8) zag het gevecht vergenoegd aan.

Van der Graaf kondigde aan dat zijn Holland Media Groep met ingang van 1 september 2002 de programmagegevens van haar zenders RTL4, RTL5 en Yorin gaat verkopen tegen wat hij ,,een aangenaam bedrag'' noemde. Daarmee sloeg de HMG-directeur een bres in het Hilversumse front tegen uitgeverij De Telegraaf. Die probeert de omroepen via juridische maatregelen te dwingen hun omroepgegevens af te staan. Wolffensperger kon zich duidelijk niet vinden in Van der Graafs actie. Hij zei dat de publieken de juridische strijd zouden voortzetten. Van der Graaf zag zelfs mogelijkheden voor een huis-aan-huis-blad met een oplage van 6 miljoen rond de programmagegevens van HMG. Van Westerloo vond het allemaal wat overdreven. De gegevens van wat zijn SBS uitzond waren vooral interessant als ,,pr-materiaal''.

Het heeft nooit geboterd tussen de publieke omroep en de commerciëlen. Die laatsten vinden het niet eerlijk dat de publieke omroep een deel van het reclamegeld inpikt waar zij volledig van afhankelijk zijn en daarboven nog eens jaarlijks een miljard gulden van de overheid ontvangt. Per saldo hebben de publieke zenders in de strijd om de kijker gemiddeld dus drie maal zo veel te besteden.

,,De publieken zijn, gesteund door de politiek, opgeschoven naar het terrein van de commerciëlen waardoor een ongezonde marktsituatie is ontstaan'', zegt Van der Graaf. Daardoor zou zijn HMG geen winst kunnen maken en dus niet kunnen investeren in de ook door de overheid zo gewenste digitalisering en nieuwe diensten op tv en internet. Als de publieken een nieuwskanaal gaan maken, doorkruist dat HMG's plannen met RTLZ. En waarom met belastinggeld iets maken dat de kijker al gratis krijgt van HMG?, vraagt hij zich af.

Verder is het volgens Van der Graaf niet eerlijk dat SBS en HMG jaarlijks tussen de 10 en 15 miljoen gulden moeten betalen voor doorgifte via de kabel en dat de publieke omroep gratis worden verspreid. Ook rond de auteursrechten bestaat een onduidelijke regeling waarbij de publieke omroep bevoordeeld wordt, aldus Van der Graaf.

,,Je zou wat minder moeten kankeren op de buitenwereld en wat meer moeten geloven in je eigen kracht'', voegde Wolffensperger Van der Graaf toe. Verder moesten de commerciëlen maar eens accepteren dat er nu eenmaal een `duaal bestel' is en dat de publieke omroep voor eenderde betaald wordt uit reclamegeld. ,,Onze brave STER haalt binnen nauwe grenzen wat geld op. Waarom worden veel mensen daar toch zo boos om?''

,,Dat HMG te weinig winst maakt, komt niet omdat de publieke omroep hem de kaas van het brood eet,'' zei Wolffensperger, ,,maar omdat er te veel commerciële zenders zijn.'' En als HMG wel meer winst zou maken, wie garandeert dan dat die geïnvesteerd wordt in nieuwe technieken? Volgens de NOS-bestuursvoorzitter zouden HMG's aandeelhouders er wel eens heel andere plannen mee kunnen hebben.

Staatssecretaris Van der Ploeg wees er op dat het verzorgen van nieuws en actualiteiten nu eenmaal een van de wettelijke kerntaken van de publieke omroep is. En dat de reclamemarkt sinds de commerciëlen in 1989 begonnen, gegroeid is van 500 miljoen naar 1.600 miljoen gulden en dat de STER daar nooit meer dan tussen de 350 en 500 miljoen van afsnoept.

De huidige marktverdeling – ruwweg 40 procent voor de commerciëlen en 40 procent voor de publieken – (de rest kijkt naar video of buitenlandse zenders) heeft de instemming van Van der Ploeg. Anderen vinden het publieke marktaandeel echter onnodig groot. Volgens D. Ligtvoet, directeur van de Initiative Media Groep, een bedrijf dat reclametijd inkoopt voor grote adverteerders, moet 10 procent voldoende zijn om aan de wettelijke verplichtingen te voldoen. ,,Het streven naar 40 procent staat nergens in de wet en heeft de publieke omroep zichzelf opgelegd.'' De huidige sterke concurrentie houdt de prijzen voor reclametijd weliswaar laag, maar door de geringe marges hebben de zenders te weinig geld voor vernieuwing en dat zal zich in de toekomst wreken, aldus Ligtvoet.

F.C.H. Slangen, voorzitter van de KRO en lid van de raad van toezicht van de NOS, is kort over de klachten van Van der Graaf. ,,Belachelijk. Hij moet ons niet de schuld geven dat het slecht met hem gaat. Van oneerlijke concurrentie is geen sprake; wij waren er al toen HMG begon en we hebben ons aan allerlei regels en beperkingen te houden.'' Hij beaamt dat sommige regelingen verschillend uitpakken voor de publieke en commerciële blokken. ,,Maar daar zijn niet de miljoenen te vinden die HMG blijkbaar nodig heeft.''

Een van de argumenten van NOS-voorzitter Wolffensperger voor een nieuwszender is om tegemoet te komen aan het zapgedrag van jongeren.'' Slangen is het daar niet mee eens. ,,Als je snel iets wilt weten ga je naar internet of teletekst en misschien sms.'' Hij zegt dat de Raad van Toezicht van de NOS, bestaande uit omroepvoorzitters en enkele kroonleden, aarzelt over het initiatief. ,,Als het nodig is kunnen we snel genoeg de berichtgeving via de bestaande zenders verzorgen, dat heeft 11 september weer bewezen.'' Ook de staatssecretaris ziet voorlopig geen heil in een aparte nieuwszender, maar experimenten overdag op bijvoorbeeld Nederland 2 wijst hij niet van de hand.

Wie wel ongeduldig staat te trappelen om het hele etmaal lang nieuws te kunnen brengen is directeur M. Bicker Caarten van Business News Radio. In een brief aan Van der Ploeg vroeg hij woensdag om een toezegging voor radiofrequentie. Dan gaat BNR onmiddellijk aan de slag, en ,,dat kost de belastingbetaler geen cent''.