Heftige emoties bij koele choreograaf

`Genoeg', vindt Toer van Schayk het. Dertig jaar was hij choreograaf bij Het Nationale Ballet. Een opluchting is het om niet langer nerveus te hoeven zijn of het ballet af is bij de première. Ook hoeft hij daags erna niet langer schampere opmerkingen van critici in de krant te lezen. Zijn pensioengerechtigde leeftijd vormde een goede aanleiding om te stoppen.

Zijn leven lang was Van Schayk verbonden aan Het Nationale Ballet, aanvankelijk als danser en vaste decor- en kostuumontwerper van Rudi van Dantzig en na zijn debuut Onvoltooid Verleden Tijd, in 1971, als huischoreograaf. Afgelopen augustus maakte hij zijn laatste ballet: Echo's. In de documentaire Typisch Toer van Sandra Parry worden enkele fragmenten getoond, ook van de repetities.

Zijn afscheid verliep geruisloos. Toer wilde geen feestje, weet soliste Caroline Sayo Iura, een van Van Schayks muzen die in de documentaire aan het woord komen. Die bescheidenheid is nu typisch Toer. Koel en zakelijk zien we hem zijn werkkamer in het Muziektheater opruimen, brieven en faxen in de prullenmand gooien. Of verraden zijn driftige gebaren dat dit afscheid hem toch moeilijk valt? Verborgen heftige emoties, ook dat is typisch Toer.

Uit Typisch Toer, het portret dat Parry met behulp van balletopnamen uit het archief en actuele interviews met de choreograaf schetst, kom je slechts tussen de regels door te weten wat hem bewogen heeft. Onthullend is bijvoorbeeld zijn opmerking dat zijn fijnste tijd bij de groep was toen hij nog danste, onder meer in Monument voor een gestorven jongen van Van Dantzig. Daar kon hij zich geheel aan overgeven zonder last te hebben van de organisatorische beslommeringen waar je als choreograaf altijd mee te maken hebt.

Gladjes ging het choreograferen hem toch al nooit af, eerder moeizaam. Of het nu zijn faalangst was tegenover de dansers of zijn worsteling met de dansmaterie. Dat laatste blijkt alleen al uit de manier waarop hij met pen op papier dansfiguurtjes schetst die in de studio vervolgens tot leven moeten komen. Een ongebruikelijk procédé voor een choreograaf.

Beeldhouwer is hij van oorsprong en dat verklaart wellicht ook het `weerbarstige' in zijn werk dat journalist Ariejan Korteweg signaleert. Hij had zich wellicht beter blijvend op één discipline kunnen toeleggen, meent ex-collega en naaste vriend Van Dantzig, die hem ooit overhaalde om te gaan choreograferen. Over die doorslaggevende liefde voor de dans maakt Van Schayk zelf de meest rake opmerkingen. Die geven enig reliëf aan het weinig diepgravende portret dat deze unieke kunstenaar in de Nederlandse dans wel fris neerzet, maar tegelijkertijd ook tekort doet.

Matinee: Typisch Toer, zondag, Ned.3 (NPS), 13.02-14.03u.