Groenknolorchis is bijzonder

Landschapsarchitect Gerard Litjens verkondigde in deze krant van 6 oktober enthousiast dat het doorsteken van de Brielse Gatdam de flora van Voorne nóg mooier zou maken. Die flora van de duinen van Voorne is wereldvermaard, ondanks de vele aanslagen op het gebied: de bouw van talloze bunkers in de Tweede Wereldoorlog, de aanleg van Europoort ten koste van De Beer, de afdamming van de Brielse Maas in 1950, gevolgd door de aanleg van de Brielse Gatdam in 1966.

Aan de oevers van het Oostvoornse Meer vond een langzame verandering plaats van zout naar zoet, en twintig jaar na de afsluiting werden de eerste exemplaren van groenknolorchis (sturmia) langs het meer gevonden; de laatste jaren meer dan 5.000. Dat maakt het tot één van de grootste groeiplaatsen in ons land, in de wereld.

Wat is er zo bijzonders aan deze plant, die bepaald niet aan het imago van `de prachtige orchidee' voldoet? De groenknolorchis is een met uitsterven bedreigde soort, die daarom ook in twee conventies genoemd wordt: de Bern-Conventie van de Raad van Europa, en de Habitatrichtlijn van de Europese Unie. Nederland heeft zich gebonden beide Europese conventies uit te voeren, en heeft daarnaast in de nationale wetgeving de groenknolorchis als wettelijk beschermde soort aangemerkt. Indien als gevolg van het afgraven van de Brielse Gatdam de oevers van het Oostvoornse Meer met zout water zouden overstromen, zal groenknolorchis in één klap verdwijnen.

In een recent verschenen rapport van het expertisecentrum Program Mainport Rotterdam wordt het voorstel gedaan om de dam wèl door te steken, maar dan de groeiplaats te beschermen door een zanddijkje aan te leggen langs de huidige waterlijn van het Meer om te voorkomen dat het (dan zoute) water de orchideeën kan bereiken. Over natuur gesproken. Het onaanzienlijke orchideetje is ook het symbool voor het hele ecosysteem van natuurlijke natte duinvalleien, met wettelijk beschermde soorten als rugstreeppad, parnassia en slanke gentiaan. Aan de zeezijde van de Brielse Gatdam vindt een fascinerende natuurontwikkeling plaats, met de allerprilste aanzet tot duinvorming. Ondanks de nabijheid van de Maasvlakte (al of niet uitgebreid) wordt dit stukje van het Voornse duingebied in het komende decennium één van de topattracties van West-Europa op het terrein van natuur. Mits men er met zijn handen van afblijft.