Wie is hier de idioot?

Eerlijkheid en puurheid laten zich uitdrukken in kwijl, hysterisch gegil en het monotoon herhalen van onzinfrasen. Dat is tenminste het geval als je de stelling onderschrijft dat dwazen naast eventueel kinderen de waarheid in pacht hebben. De groep jonge intellectuelen waar The Idiots om draait, doet dat. Zij hebben zich in een villa opgesloten in een slaperig voorstadje van Kopenhagen om daar `hun innerlijke idioot' te ontdekken.

Wat begint als een redelijk idealistische vorm van therapie om los te raken uit de dagelijkse mallemolen van egoïsme, leugen en bedrog, ontaardt al snel in doelbewuste provocatie van de buurtbewoners.

Bij een restaurant peuteren de gelegenheidszwakzinnigen een gratis maaltijd los, in het zwembad brengen ze bezoekers in verlegenheid met ongeremd seksueel gedrag. Gaandeweg gaat het echter niet meer om de tegenstelling tussen `wij' en `zij', maar ontstaat er frictie binnen de groep. De machtsbeluste Stoffer duwt de anderen steeds verder in de richting van hun normatieve grenzen. Terwijl de meerderheid van de groep het experiment vooral ziet als een relatief onschuldig spel dat bijdraagt aan de persoonlijke ontplooiing, wil Stoffer de idiotie tot het uiterste doorvoeren. De uitdaging om te breken met het oude bestaan door de innerlijke idioot mee naar huis te nemen en daar los te laten, drijft de spanning binnen de hechte groep enorm op het spits.

Regisseur Lars von Trier filmde The Idiots met een onthutsende directheid. In onder andere de Verenigde Staten en Groot-Brittanië werd geschokt gereageerd op de haast terloopse, maar daarom niet minder expliciete, naaktscènes en het psychologische geweld. Een deel van die ontsteltenis zal door de daadwerkelijke beelden zijn ingegeven, maar de rauwe esthetiek van de film zal zeker versterkend hebben gewerkt. The Idiots is namelijk gemaakt volgens de `kuisheidsregels' van het filmmanifest Dogma 95 filmen moet gebeuren op locatie met de camera in de hand en zonder filters, kunstlicht of toegevoegd geluid (een regel waartegen Von Trier één keer zondigt) en ontbeert iedere franje.

The Idiots is zo kaal als de meest elementaire documentaire. De beeldkwaliteit is gruizig, de handcamera's stuiteren soms wild achter de acteurs aan en sommige scènes spelen zich af in smoezelig halfduister. Door de afwezigheid van iedere vorm van audiovisuele make-up leunt de film volledig op de acteerprestaties. En net als in de eerste Dogmafilm, het extreme familiedrama Festen van Thomas Vinterberg, zijn die hier uitstekend. De stemming slaat soms binnen een minuut om van hilarisch naar beklemmend. Soms is de film zelfs ronduit onaangenaam en dat is vooral op punten waar je je als kijker gaat afvragen wie er nou werkelijk idioot is en wie het speelt. De regisseur maakt het er wat dat betreft ook niet makkelijker op door als tagline op de poster te zetten: A film by idiots, about idiots, for idiots.

The Idiots (Lars von Trier, Denemarken, 1998), Ned.3, 23.52-1.45u.