Verzoener van Suriname

Voor de vierde keer in korte tijd zal Suriname de komende dagen in rouw zijn gedompeld. Na het sterven, eerder dit jaar, van de `oude' politieke leiders Bruma, Arron en Derby, zal Suriname het nu ook zonder Assembleevoorzitter en de leider van de hindoestaanse volkspartij Jaggernath Lachmon moeten doen. Net als zijn creoolse tegenhanger Henck Arron stierf hij in Nederland waar hij dezer dagen, als leider van een parlementsdelegatie, op bezoek was.

Met de dood van Lachmon verdwijnt een zeer bepalend man uit de Surinaamse politiek. Hij stond, waarschijnlijk als geen ander, aan de basis van de huidige onafhankelijke Surinaamse staat. Niet zozeer omdat hij, anders dan de creoolse volksleiders, daar in 1975 een uitgesproken voorstander van was. Maar wel omdat hij als architect van de `verbroederingspolitiek' geldt.

Lachmon was ervan overtuigd dat in het multi-etnische Suriname alles in het werk gesteld moest worden om rassenrellen, zoals in buurland Guyana, te voorkomen. Nooit moest één etnische groep het land domineren, zo was zijn vaste overtuiging.

Samen met zijn creoolse collega Jopie Pengel creëerde hij een samenwerkingsverband dat uiteindelijk de basis legde voor de Surinaamse onafhankelijkheid in 1975. Lachmon, die destijds zelfs de bijnaam `Prins van Oranje' droeg, was, net als vele VHP'ers, tegen het op eigen benen staan van Suriname. Hij wilde dat het land zich economisch en politiek eerst beter zou voorbereiden. Toch wist hij de hindoestanen op één lijn te krijgen en akkoord te gaan met de onafhankelijkheid. Lachmon zei later dat hij met de onafhankelijkheid instemde om raciale botsingen te voorkomen.

Lachmon, wiens ouders begin vorige eeuw als contractarbeiders uit de Indiase deelstaat Uttar Pradesh naar Suriname kwamen, ontwikkelde de VHP tot een emancipatievehikel van de hindoestanen. Onder zijn leiding kregen de hindoestanen niet alleen meer economische, maar ook politieke macht.

Daarbij loopt de verbroederingsgedachte als een rode draad door zijn politieke leven. Toen militairen in 1980 de macht overnamen en de democratie schipbreuk leed, met name na de `decembermoorden' van 1982, bleef Lachmon achter de schermen samenwerken met de creoolse en javaanse volkspartijen om herstel van de democratie mogelijk te maken. Gezamenlijk richtten zij het `Front voor Democratie en Ontwikkeling' op, de coalitiebeweging van de `oude'politieke partijen die ook nu weer aan de macht is. In geheime besprekingen bij het plaatsje Leonsberg zorgde het Front, onder de stuwende kracht van Lachmon, dat de democratie, zij het fragiel, in 1987 kon terugkeren.

Als je hem naar de achtergronden van die ontwikkelingen vroeg, antwoordde hij altijd met één zin: ,,Beter te zijn als een buigend riet, dat meegaat in de wind, dan als een machtige kakantrieboom wiens takken door de wind worden afgescheurd.''

Lachmon, van huis uit advocaat en in 1916 geboren in het typisch hindoestaanse rijstdistrict Nickerie, wilde nooit de post van minister of president bekleden. Hij voelde zich thuis in zijn rol als Assembleevoorzitter, een functie die hij, met tussenpozen, tot op de dag van vandaag vervulde.

De afgelopen jaren zijn politiek niet zijn meest gelukkige geweest. Hoewel `Papa Lach' in de Surinaamse samenleving zeer groot gezag genoot, bleek zijn macht binnen de eigen hindoestaanse beweging tanende. Dramatisch dieptepunt deed zich voor in 1996, toen een aantal afvalligen zich afsplitsten in een eigen partij en de samenwerking aangingen met Desi Bouterse's NDP. Lachmon slaagde er niet in de scheuring te lijmen. Sterker: de fragmentatie werd erger. Bij de verkiezingen van vorig jaar deden diverse hiindoestaanse partijen mee en werd Lachmon, tot zijn eigen verbijstering, vanaf de campagnepodia zelfs persoonlijk aangevallen.

Het uiteenvallen van de VHP was voor sommigen een teken dat Lachmons invloed tanende was, vooral binnen een groep rijke hindoestaanse zakenlieden, onder aanvoering van Dilip Sardjoe. Hij was de drijvende kracht achter de afsplitsing in 1996 en nam daarbij een flink deel van de zakenelite mee.

Geheime toenaderingspogingen strandden vorig jaar op het veto van Lachmon, die nog steeds diep gegriefd was. Het had als resultaat dat de VHP momenteel binnen de Nieuw Front-coalitie, met name door de creoolse NPS, als een politiek risico wordt gezien.

Lachmon zelf lachte de problemen het liefste weg. Deze zomer zei hij nog het verwijt dat hij zijn eigen opvolging niet goed geregeld had ,,onzinnig'' te vinden: ,,Als hij mij roept, ziet u vanzelf hoe het afloopt.''

Nu is het dan zover. President Venetiaan staat, nu hij na Fred Derby een tweede steunpilaar verloren heeft, voor de moeilijke taak de Nieuw Front-coalitie bijeen te houden. Lachmon zal, samen met Pengel, de historie ingaan als de belangrijkste grondlegger van de republiek Suriname. het is dan ook niet voor niets dat vorige maand, tijdens de festiviteiten rond zijn 85ste verjaardag, besloten werd dat hij een standbeeld krijgt. Op het onafhankelijkheidsplein. Naast het al bestaande beeld van Pengel.

m.m.v. Hans Buddingh'