Saneren is fileren

Cijfers zeggen niet alles, maar wel veel. Twee grote Nederlandse bedrijven, elektronicaconcern Philips en bank en verzekeraar ING, rapporteerden deze week een oplopend verlies respectievelijk een terugval in de winst. Philips kampt met afnemend consumentenvertrouwen, mede als gevolg van de aanslagen in de VS. Potentiële kopers zetten hun geld voorlopig liever op de bank dan er een nieuwe tv of cd-speler voor te kopen. ING lijdt onder de tegenvallers bij een Amerikaans dochterbedrijf, dat als herverzekeraar betrokken is bij de calamiteiten in New York. Maar het is vooral de achteruitgang op de financiële markten die de groep parten speelt. Dat laatste is veelzeggend; de problemen zijn kennelijk structureel. Het voorspelt weinig goeds voor de komende tijd.

Philips en ING zijn niet de enige ondernemingen met moeilijkheden. Ruim voor de aanslagen was het tij al gekeerd. Aan de voortdurende winststijgingen en de euforie over de `nieuwe economie' was een eind gekomen. De cijfers over het eerste kwartaal waren over het algemeen niet best en in het voorjaar regende het winstwaarschuwingen. De gebeurtenissen van 11 september hadden een eigen, volkomen onverwachte dynamiek voor het bedrijfsleven. Verzekeraars, luchtvaartmaatschappijen en reisorganisaties raakten in een aantal gevallen in een acute liquiditeitscrisis.

Het logische antwoord van het bedrijfsleven op de gerezen problemen is saneren, reorganiseren, snijden en bezuinigen op de grootste onkostenpost: het personeel. Op zichzelf kan dit geen kwaad. De goede tijden hebben behalve overvloed ook veel overbodigheid in de organisatie gebracht. Snoepreisjes, kasteelbezoeken, geklodder met verfgeweren in de Ardennen - niets was bedrijven te dol om het hun personeel maar naar de zin te maken of om het te trainen in assertiviteit en klantgerichtheid. Aan deze extravagantie en geldverspilling komt gelukkig een einde. Keerzijde is wel dat de bedrijfjes die deze diensten verleenden, het nu ook moeilijk krijgen.

De belangrijkste kanttekening bij de te verwachten grote reorganisaties is dat saneren een kunst is. De huidige generatie managers kent de ontslagrondes van de jaren zeventig, begin tachtig alleen maar van horen zeggen. De leerboeken kunnen dus weer op tafel. Het is precies zoals een deskundige het onlangs in deze krant schreef: ,,Bezuinigen op mensen en geld vereist een obsessionele fijngevoeligheid.'' Kortom, saneren is fileren, anders dreigt het gevaar van de ontwrichte organisatie. Saneringen zijn bovendien kostbaar, zeker als het om draconische maatregelen als massaontslag gaat. Daar staat tegenover dat de krapte op de arbeidsmarkt, die benauwende vormen had aangenomen, vanzelf voorbij gaat. Toch stemt het nettoresultaat niet optimistisch. Stijgende werkloosheid, dalende winsten of oplopende verliezen en de wereldwijde gevolgen van de aanslagen - het zijn de voorbodes van een onzeker tijdperk, ook in economisch opzicht.