`Malamud is lekker schmalz'

Het werk van Bernard Malamud hielp Leon de Winter bij het zoeken naar een nieuwe manier van schrijven.

In zijn huis in Bloemendaal zoekt Leon de Winter vergeefs naar zijn exemplaar van Dubin's Lives van Bernard Malamud. ,,Ik ben bang dat het boek nog in een van de ongeopende dozen in de kelder zit'', zegt hij. Ruim een jaar geleden keerden De Winter (1954) en zijn vrouw Jessica Durlacher terug uit Amerika met een film, The Hollywood Sign. Deze komedie, geproduceerd door het productiebedrijf Pleswin van De Winter en Eric Pleskow, ging twee weken geleden in première in de Nederlandse bioscopen. Het scenario is gebaseerd op De Winters roman De hemel van Hollywood (1997). De bezoekersaantallen zijn tot nu toe matig. ,,We hebben de tijd tegen'', zegt De Winter. ,,Ik ben benieuwd wat er in Duitsland gaat gebeuren, waar de film met kerstmis uitkomt.'' Door alle beslommeringen moest de verschijning van De Winters nieuwe roman worden uitgesteld.

In 1979, het jaar dat Dubin's Lives verscheen, kreeg De Winter de Reina Prinsen Geerligsprijs voor De (ver)wording van de jongere Dürer. Een paar jaar later kreeg de Winter het boek van Malamud (1914-1986) voor het eerst onder ogen. ,,Dat was voor mij een openbaring. In die jaren zat ik diep in de Duitse literatuur, las weinig Amerikanen. Philip Roth had ik gelezen, en ook wel iets van Bellow, maar Malamud was wat nadrukkelijker... Schmalz, om een mooi Jiddisch woord te gebruiken. Malamud is wat vettig, wat sentimenteler en melodramatischer – dus ook wat lekkerder. Bellow is intellectueler, Roth is veel zwaarder en depressiever, ondanks al zijn komische effecten. Malamuds werk is open en poëtisch, het blijft heel licht en transparant. Er wordt een periode getild uit het leven van een man dat je aan alle kanten kunt meevoelen. Je gaat mee in zijn ellende en verrukking, zijn fantasieën en obsessies. Het is ook een erotisch boek, op een heel andere manier dan bij Roth. Bij Roth wordt het heel vaak wreed en plat als hij de seksualiteit beschrijft. Bij Malamud blijft het fijntjes.

,,De hoofdpersoon van het boek, de oudere biograaf William Dubin, probeert wanhopig een aantal lijnen in zijn leven uit elkaar te houden, en ze anderzijds ook weer te verbinden. Hij is getrouwd en heeft een affaire met een jong meisje. Je ziet de complexiteit van iemand die leeft in een structuur, in dit geval het huwelijk en zijn werk, en tegelijkertijd door allerlei passies wordt geteisterd. Je voelt de bevrijding wanneer hij toegeeft aan de verboden hartstocht voor het meisje Fanny, maar hij durft toch ook niet zijn vrouw op te geven. Die verscheurdheid is zeer herkenbaar, als ik daaraan terugdenk zat ik destijds vermoedelijk zelf in zo'n soort situatie.''

De Winter herlas het boek een aantal malen gedurende enkele jaren. Het hielp hem op zijn zoektocht naar een andere manier van schrijven. ,,Ik heb ontzettend veel gelachen bij Dubin's Lives. Het is veelomvattender dan alles wat ik daarvoor had gelezen, het is heel breed in spectrum, gaat van verfijnde miniatuurtjes tot grote operetteachtige effecten. Zelf had ik tot dan toe strenge, in toon eenduidige boeken geschreven. Dat geldt voor zowel De (ver)wording van de jongere Dürer als Zoeken naar Eileen W. (1981) en La Place de la Bastille (1981), boeken die ik schreef voordat ik tegen Malamud aanliep. De eerste roman die daarna kwam, Kaplan (1986), moest ook heel breed in toon zijn, met veel personages en achtergronden. Het moest een handboek worden van literaire technieken en atmosferen. Dat had ik duidelijk niet geschreven als ik Malamud niet had gelezen.

,,In die periode veranderde ongeveer alles, ik kreeg ook een andere vriendin. Ik herinner me dat ik Dubin's Lives ook samen met die vriendin heb gelezen. Het was een echt liefdesboek, in de zin dat we elkaar er uit voorlazen. En het gaat er natuurlijk ook over, de volkomen bezetenheid van de liefde. Het is een bezetenheid die Dubin ook in het onderwerp van zijn biografie aantreft, de schrijver D.H. Lawrence. Dubins leven veranderde ingrijpend door zijn studie van Lawrence – ik herhaalde dat weer in de werkelijkheid door dit boek, Dubin's Lives te lezen.

,,De periode voor de zogenaamde omwenteling van mijn schrijverschap was heel kort, het was alleen maar een proloogje tot wat ik nu doe. Malamud heeft daar een grote rol in gespeeld, ook met zijn korte verhalen. Die zijn zeer anekdotisch, sterk bepaald door zijn joodse achtergrond, dat spreekt door zijn hele werk heen. Dat heeft mij geholpen anekdotischer te gaan schrijven en meer toe te geven aan de thema's die bij hem voorkomen.

,,De thema's van Malamud zijn klassiek, maar een aantal aspecten ervan wordt verhevigd doordat zijn verhalen spelen binnen een joodse omgeving of doordat er een joods personage is. In Dubin's Lives komt dat nauwelijks ter sprake, maar het is wel aanwezig. Het joods-zijn is een vanzelfsprekend feit, iets dat Dubin ongevraagd heeft meegekregen maar dat wel zijn gevoel voor tragiek en melodrama verscherpt. Dat maakt dit uitermate realistische boek op sommige momenten zeer theatraal.

,,Wat je voelt bij het lezen, zeker omdat het om een ouder wordende man gaat, is de lichamelijkheid. Zo minutieus zo'n gevorderd leven beschrijven als Malamud doet, dat kun je alleen als je er zelf al wat jaren op hebt zitten. Dat is niet bij elkaar te verzinnen.

,,In Hoffmanns honger (1990) schrijf ik ook over een oudere man maar dat boek heeft een sterke plot. Dubin's Lives heeft nauwelijks een plot. Het boek is geschreven op de ontwikkeling van een hartstocht, en hoe die zich ontwikkelt weet je pas als je het zelf ervaren hebt.''

Bernard Malamud: Dubin's Lives. Vintage, 400 blz. ƒ39,95. De Nederlandse vertaling (De levens van Dubin door Max Schuchart), verschenen bij Meulenhoff in 1981, is uitverkocht.