Het debuut van de poederpost

Nederland, nee, de wereld is in de greep van de poederpost. Wij worden bedolven onder een poederlawine. Wij lijden aan miltvuurangst of miltvuurpsychose.

Poederpost, poederlawine, miltvuurangst en miltvuurpsychose – het zijn woorden die deze week in het Nederlands debuteerden. `Poederpost' is misschien wel de mooiste daarvan, vanwege de alliteratie. Zo'n woord maakt onmiddellijk benieuwd naar andere samenstellingen met poeder. En naar publicaties daarover. Waar kun je die vinden?

Je zou online kunnen gaan zoeken in een bibliotheek, maar dan krijg je alleen titelbeschrijvingen te zien, geen artikelen. Eigenlijk zou je dus in een taalkundig tijdschrift moeten kijken. Maar ja, er bestaan tientallen taalkundige tijdschriften met nog veel meer registers en digitaal is er bijna niks voorhanden. Althans, dat was tot voor kort zo, want deze week is eindelijk een belangrijk taaltijdschrift op cd-rom verschenen: Onze Taal.

Wetenschappers kijken soms op Onze Taal neer. Dat is niet geheel onbegrijpelijk. Het tijdschrift is in 1932 opgericht als een strijdkrantje tegen het gebruik van germanismen, en strijden tegen bepaalde woorden is per definitie onwetenschappelijk. En volkomen zinloos. Het tijdschrift is de afgelopen twintig jaar uitgegroeid tot een zeer lezenswaardig blad over alle mogelijke taalzaken, maar bij de harde lezerskern speelt ergernis over `goed' en `fout' taalgebruik nog altijd een belangrijke rol (zie de ingezonden brieven).

Dat alles wil natuurlijk niet zeggen dat Onze Taal een onbelangrijk tijdschrift is. Integendeel. Het wordt uitgegeven door een genootschap met 45.000 leden – de grootste taalclub van ons land. Generaties lang hebben de leden zich druk gemaakt over taalveranderingen: in de eerste plaats over het gebruik van leenwoorden (vooral Duitse en Engelse), maar ook veranderingen in uitspraak of grammatica werden nauwlettend in de gaten gehouden.

Vooral in de oude jaargangen werd hierover op een betweterige onderwijzerstoon gerapporteerd, maar dat is nou juist zo vermakelijk. Al die vergeefse ergernis! Al die strijd tegen woorden die wij nu helemaal niet meer als `uitheems' herkennen, zoals `slagroom' of `naslagwerk'. Juist die verbetenheid maakt Onze Taal tot zo'n waardevolle historische bron, want reken maar dat al die tandenknarsende onderwijzers er bovenop zaten.

Onze Taal is op cd-rom gezet door de Stichting Historic Future. Deze heeft de afgelopen jaren enkele belangrijke genealogische tijdschriften gedigitaliseerd. De opzet is steeds dezelfde: de tijdschriften worden bladzijde voor bladzijde afgebeeld in het programma Acrobat Reader, inclusief afbeeldingen.

Was er op die eerste cd's nog wel kritiek mogelijk, deze uitgave van Onze Taal is bijna perfect.

Het tijdschrift staat op twee schijfjes: op de eerste staan de jaargangen 1932-1985, op de tweede de jaargangen 1986-2000. Maar gelukkig staat op beide cd's een cumulatieve index, zodat je niet steeds hoeft te wisselen (je kunt ze trouwens ook op je harde schijf zetten).

Ondanks dat je door `afbeeldingen' van tekst zoekt en niet door een digitaal woordbestand, zijn de zoekmogelijkheden indrukwekkend. Je kunt gebruikmaken van Booleaanse operatoren (and or, not) en je kunt op aaneengesloten reeksen woorden zoeken. De resultaten komen razendsnel in beeld en je kunt de presentatie van de bladzijden makkelijk aanpassen.

Er is slechts een klein minpuntje: het programma vertelt je niet meteen hoe vaak een bepaald woord voorkomt. `Poeder' geeft twintig hits in 69 jaargangen, maar omdat er niet bij staat hoe vaak het woord per jaargang voorkomt, kan het totale aantal vindplaatsen véél hoger liggen. Hoe dan ook, `poederpost' zit er niet bij, want dat is kakelvers.

Onze Taal 1932-2000. Voor Windows 95 en hoger en voor Macintosh. ƒ 77,- Te bestellen bij het genootschap Onze Taal (070 3561220) of via www.historicfuture.nl