Europa heeft in crisis verschillende agenda's

De Europese regeringsleiders buigen zich vandaag in Gent voor de tweede keer gezamenlijk over de wereld ná 11 september.

Gastheer Guy Verhofstadt, de Belgische premier, had zich het informele overleg van de Europese regeringsleiders vandaag in Gent heel anders voorgesteld. Hij had op zijn politieke thuisbasis rustig over de toekomst van Europa willen filosoferen. Het terrorisme en de crisis rond Afghanistan hebben zijn plannen volledig onderuitgehaald.

Na een speciale bijeenkomst van de Europese regeringsleiders in september domineert deze actualiteit opnieuw een top van de Europese Unie. Daarbij moet Verhofstadt vaststellen dat hij als huidig EU-voorzitter de regie slechts beperkt in handen heeft. Voorafgaand aan de top zijn de leiders van Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland al voor een onderonsje van Europese groten bijeengekomen. Tony Blair, Gerhard Schröder, Jacques Chirac en Lionel Jospin willen als belangrijkste militaire coalitiegenoten van de Amerikaanse president George W. Bush apart zaken regelen.

,,Het is mijn taak niet om het Europese buitenlands beleid failliet te verklaren'', zei gisteren Romano Prodi, de voorzitter van de Europese Commissie en als zodanig deelnemer aan de top van Gent.

Die Europese buitenlandse politiek kraakt onder druk van `Afghanistan' wel aan veel kanten. Ministers van Buitenlandse Zaken van EU-lidstaten proberen elkaar met reizen naar Pakistan en het Midden-Oosten de loef af te steken. Gisteren nog is de Duitse minister Joschka Fischer voor een reis naar Pakistan, Saoedie-Arabië, Iran, Israël en Palestijns gebied vertrokken.

De Franse minister Hubert Védrine probeert al wekenlang zijn EU-collega's tevergeefs van het nut van een Frans plan voor de toekomst van Afghanistan na de val van het Talibaanbewind te overtuigen. Verder dan een nieuwe verklaring dat de EU wil dat de Verenigde Naties een belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling van Afghanistan, kwam hij deze week niet.

De meeste ministers vinden dat het te vroeg is om als EU gedetailleerde standpunten over Afghanistan in te nemen. Frankrijk denkt daar, gesteund door Duitsland, als permanent lid van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties anders over. Toch zegt Védrine net als zijn collega's dat er binnen de EU geen enkel verschil van mening over het Afghanistanbeleid is.

Maar de EU treedt als het niet om strikt buitenlandse politiek gaat dikwijls wel als eenheid op. De Europese regeringsleiders krijgen daarvan bij hun overleg, dat vanavond eindigt met een diner, een uitgebreid overzicht.

Zo is het budget voor humanitaire hulp voor Afghanistan en omringende landen snel verhoogd van ruim honderd tot 316 miljoen euro. [Vervolg Eurotop: pagina 4]

EUROTOP

Solo Belgische minister oogst kritiek

[Vervolg van pagina 1] Op het overzicht prijkt verder een handelsovereenkomst met Pakistan die deze week nieuw leven is ingeblazen als dank voor de Pakistaanse steun bij de strijd tegen terrorisme. Verder houdt de EU volgende maand een speciale top met India, om ook de handelsbetrekkingen met dit land te verbeteren. En tenslotte denken de Eurocommissarissen Chris Patten (Buitenlands Beleid) en Pascal Lamy (Handel) dat de huidige crisis gesprekken over een handels- en samenwerkingsovereenkomst met Iran kunnen vergemakkelijken.

De EU-ministers van Buitenlandse Zaken, die geacht worden alle maatregelen van de vakministers naar aanleiding van de aanslagen in de VS op elkaar af te stemmen, hebben een draaiboek gemaakt waarin staat aangegeven wanneer wat geregeld moet zijn. Over de meeste maatregelen tegen terrorisme op het gebied van politie en justitie – zoals tegen het witwassen van criminele gelden en over de invoering van een Europees arrestatiebevel – wordt al jaren gedelibereerd. Maar de gebeurtenissen van 11 september hebben de druk verhoogd om ze eindelijk te realiseren.

Bijzonder aan de top is dat premier Verhofstadt de EU-ministers van Buitenlandse Zaken niet heeft uitgenodigd. De ministers zijn daarover slecht te spreken. Ze worden op de top vertegenwoordigd door hun Belgische collega, Louis Michel, die is verweten zaken in strijd met de regels buiten zijn collega's om te willen behandelen. Michel heeft ook ergernis gewekt bij de Italiaanse premier, Silvio Berlusconi. Deze Franstalige liberale, die nogal eens ondiplomatiek uit de hoek komt, heeft Berlusconi in een Belgisch televisieprogramma het rapportcijfer nul gegeven.

Gastheer Verhofstadt heeft daarom niet alleen de taak om de gesprekken over terrorisme, de Europese economie en de toekomst van de Europa te leiden, maar moet tot het laatste slokje koffie na het diner ook een botsing zien te voorkomen tussen zijn minister Michel en zijn Italiaanse collega Berlusconi, die niet voor elkaar onderdoen als het om het geven van schimpscheuten gaat.