Duitsland lijkt even uitgegroeid

De Duitse minister van Financiën Eichel stelde gisteren andermaal de groeiverwachtingen voor dit jaar bij. De werknemers eisen nu een investeringsprogramma.

Nu is het dan eindelijk officieel. De Duitse economie, die al maanden alarmsignalen afgeeft, zal dit jaar afsluiten met een marginale economische groei. Het economische klimaat in het westen van Europa's grootste economie is naar inschatting van het Duitse bedrijfsleven nu net zo slecht als in de economische crisis van 1993.

Vandaag maakte het toonaangevende economische instituut IFO, dat regelmatig de stemming onder Duitse ondernemers taxeert, bekend dat de index die de toekomstverwachtingen van bedrijven weerspiegelt in september is gedaald tot het diepste punt in acht jaar. Het was de eerste meting van het economische klimaat in Duitsland waarin ook de effecten van de terreuraanslagen van 11 september zijn verwerkt. Volgens een enquête van zakenkrant Handelsblatt verwacht de helft van 's lands ondernemers een krimpende economie. Oppositiepartij CDU sprak onmiddellijk over het ,,failliet van de regering''.

Gisteren stelde minister van Financiën Hans Eichel voor de tweede keer dit jaar de groeiprognoses voor de Duitse economie naar beneden bij. Eichel voorziet voor dit jaar een marginale groei van 0,75 procent. Oorspronkelijk ging Eichel uit van 2,75 procent, later van 2,2 procent. Voor volgend jaar rekent Eichel op een groei van 1, misschien 1,5 procent. Duitsland blijft daarmee beduidend achter bij de verwachtingen voor de hele eurozone, die voor dit jaar en volgend jaar op 1,5 procent staan.

De geringere groei betekent, aldus Eichel gisteren in een toelichting voor de ZDF-televisie, dat er minder belastinggelden zullen binnenkomen en dat de Duitse overheid mogelijk meer schulden moet aangaan dan ze van plan was. Ondanks de tegenvallende inkomsten houdt Eichel vast aan de belofte om in 2006 een sluitende begroting te presenteren.

Met de tegenvallende cijfers neemt de druk toe op de roodgroene regering van kanselier Schröder om de economie met een omvangrijk pakket stimuleringsmaatregelen aan te zwengelen. De Duitse werknemersorganisaties eisen een Europees investeringsprogramma van enkele tientallen miljarden euro. Het geld zou onder andere ten goede moeten komen aan de nieuwe deelstaten. Financieren willen Verdi, IG Metall en Deutsche Gewerkschaftsbund de nieuwe uitgaven met herintroductie van de vermogensbelasting en een hogere belasting op financiële transacties. De ECB zou een dergelijk stimuleringspakket moeten flankeren met een verlaging van de rente.

Duitse ondernemers wijzen omvangrijke kunstmatige stimulering af en zoeken de oplossing in gematigde loonstijgingen en belastingverlaging. Financieel-directeur Manfred Genz van Daimler-Chrysler, bijvoorbeeld, hield gisteren een pleidooi voor het eerder doorvoeren van belastingverlagingen die het kabinet voor de komende jaren in petto heeft.

Eichel verzet zich vooralsnog tegen stimuleringsprogramma's en wil ook de belastingverlaging niet vervroegen. Wel kondigde hij aan dat een vorige maand voorgestelde verhoging van de tabaksaccijns en de belasting op autoverzekeringen niet dit jaar, maar pas volgend jaar ingevoerd zal worden. Tot de belastingverhoging was vorige maand besloten om extra uitgaven door politie en justitie en het Duitse leger, veroorzaakt door de terroristische aanslagen van 11 september, te financieren.

De duikvlucht van de Duitse economie kan niet alleen op rekening van de terroristen geschreven worden. Ook al voor de aanslagen in New York en Washington was duidelijk dat het in Duitsland snel bergafwaarts ging. Terwijl Eichel de eerste tekenen van afkalvende groei nog probeerde te bagatelliseren, voorspelde het Internationale Monetaire Fonds deze zomer al een groei van niet meer dan 0,8 procent.

Niet helemaal duidelijk is of voor Duitsland nu de economische noodtoestand geldt. De nieuwe cijfers zijn nog geen hard bewijs voor een echte recessie. Hoewel de verwachtingen voor het lopende kwartaal niet anders dan miserabel kunnen zijn, gaan ondernemers en onderzoekers uit van een opleving medio volgend jaar. Harald Jörg, econoom bij de Dresdner Bank, verwacht dat de export en bestedingen van de Duitse consument tegen die tijd de duikvlucht zullen keren. Hij voorziet een stijging van de consumentenbestedingen in 2002 met 1,6 procent, gestimuleerd door dalende inflatie. Daar staat tegenover dat de werkloosheid voorlopig hoog zal blijven. De bank rekent op 3,9 miljoen werklozen eind dit jaar en 3,8 miljoen in 2002.