Dilemma voor wederdopers

Is het een kwestie van principe? Voorzorg? Of is het gewoon drukte om niets?

,,Ik wil geen jongeren bang maken'', zegt Henk Klein Nagelvoort, doopsgezind predikant te Akkrum, Friesland. ,,Het gaat erom ze te beschermen.'' Twee weken geleden schreef `broeder' Klein Nagelvoort een open brief naar het Algemeen Doopsgezind Weekblad (ADW). ,,Door de schokkende ontwikkelingen in Amerika en de daaruit voortvloeiende staat van oorlog'', schrijft hij, ,,ontstaat een acute situatie waarin jongeren ongewild in gewetensproblemen zijn gekomen.'' Begrijp me goed, licht Klein Nagelvoort telefonisch toe, ,,ik wil mensen alleen de bel aanbinden. Jongeren moeten zich bezinnen en niet wachten tot het fout gaat. Maar ik wil jongeren zeker niet aanzetten tot het weigeren van dienst.''

Dienstweigeren? Maar de diensplicht is toch jaren afgeschaft?

Niet helemaal. Bij de definitieve overgang van de Nederlandse krijgsmacht naar een beroepsleger in 1996 is de dienstplicht alleen `gedeactiveerd'. De opkomstplicht werd voor onbepaalde duur opgeschort, maar de dienstplicht zelf bleef stevig verankerd in de Grondwet en de Dienstplichtwet. In bijzondere omstandigheden, zoals een oorlog, volstaat het `activeren' van de opkomstplicht door het parlement.

Die bijzondere omstandigheden zouden nu wel eens aangebroken kunnen zijn, denkt Klein Nagelvoort. ,,De gebeurtenissen in de VS hebben laten zien dat een oorlogsdreiging zich niet langzaam opbouwt, maar dat we binnen een week in oorlog kunnen zijn.'' En wat erger is: met het opschorten van de dienstplicht is ook de mogelijkheid om erkend te worden als `gewetensbezwaarde' en alternative dienstplicht te vervullen, komen te vervallen.

In doopsgezinde kring maakt men zich daar al langer zorgen over. In 1999 ondersteunde de `vredesgroep' van de doopsgezinde kerk een lobby onder Kamerleden voor een nieuwe wettelijke regeling die officiële erkenning als gewetensbezwaarde mogelijk moest maken – tevergeefs. Ook een poging om tot een eigen `registratie' van gewetensbezwaarden te komen, liep op niets uit, vertelt Henk Blom, voorzitter van de vredesgroep. ,,De belangstelling onder jongeren bleek niet bijzonder groot. De werkgroep die zich hiermee bezig hield is daarop slapende geworden.''

Dienstweigeren kent een lange traditie in de doopsgezinde kerk. De opkomst van de beweging van de `wederdopers' of `anabaptisten' (die het dopen van kinderen afwijzen omdat de doop volgens hen een `bewuste' keuze moet zijn) werd in de eerste helft van de 16de eeuw met grof geweld onderdrukt. Sommige wederdopers verzetten zich gewapenderhand. Menno Simons (1496-1561) maakte het pacifisme echter tot een van de belangrijkste principes van de beweging in Nederland. Tegenwoordig behoort de doopsgezinde kerk samen met de Quakers en de `Brethren' tot de drie `vredeskerken'. De doopsgezinde traditie staat afwijzend tegenover het dragen van wapens en tegen het verrichten van overheidsdienst. ,,Dit moet je overigens niet al te zwart-wit zien'', zegt Blom. ,,De doopsgezinde kerk kent ook beroepsmilitairen.''

Henk Blom heeft nog geen telefoon gehad van Klein Nagelvoort, vertelt hij. De voorzitter van de vredesgroep was in Bosnië, ,,waar ook veel te doen valt''.

Klein Nagelvoort zelf geeft toe dat er tot nog toe weinig concrete actie is voortgevloeid uit zijn brief aan het ADW. ,,Ik merk ook dat het in de eigen gemeente niet erg leeft. Jongeren hebben zoveel andere dingen aan hun hoofd dan militaire dienstplicht.''

Het ministerie van Defensie meldt dat van enige vorm van mobilisatie op dit moment geen sprake is. ,,Daar is een beslissing van het parlement voor nodig.''

De Vereniging van Dienstweigeraars, een organisatie die gewetensbezwaarden sinds 1971 begeleidde, heeft intussen op 13 oktober besloten zich aan het einde van het jaar officieel op te heffen.