Vredesoverleg over Congo nog voor begin mislukt

De vredesbesprekingen over Congo zijn mislukt. De hoofdrolspelers in de oorlog wekken de indruk niet geïnteresseerd te zijn in een vredesregeling.

Vredesbesprekingen in Addis Abeba over de oorlog in Congo zijn gisteravond verdaagd nog vóór ze goed en wel van de grond waren gekomen. Uit Oost Congo komen intussen berichten over troepenverplaatsingen die wijzen op hernieuwde strijd.

De besprekingen in de Ethiopische hoofdstad hadden anderhalve maand moeten duren met deelname van 380 afgevaardigden van de drie rebellengroepen, de regering, politieke partijen en burger- en religieuze groepen. Slechts zestig afgevaardigden kwamen opdagen en de meeste rebellenleiders lieten het afweten, evenals president Joseph Kabila. Er ontstond onmiddellijk onenigheid over de vraag welke groepen aan de onderhandelingstafel mochten zitten. De regeringsdelegatie eiste zetels voor de Mayi mayi, een militie geallieerd aan de regering die vecht tegen de rebellengroepen.

De inter-Congolese dialoog, zoals het overleg heet, maakt een essentieel onderdeel uit van het moeizame vredesproces. De onderhandelingen hadden moeten leiden tot een nieuw politiek systeem voor Congo, een nieuwe regering en een geïntegreerd leger van rebellen en regeringssoldaten en nationale verzoening. Tevens had er overeenstemming moeten worden bereikt over wie het land in de interim-periode naar de verkiezingen had moeten leiden. Na een akkoord in Addis Abeba hadden alle buitenlandse troepen zich moeten terugtrekken.

Geldgebrek door het uitblijven van steun van donoren heeft mede bijgedragen aan de mislukking. De leider van het overleg, de Botswaanse ex-president Ketumile Masire, beschikte over onvoldoende geld om alle vertegenwoordigers uit te nodigen. Daarom is besloten het over een maand opnieuw te proberen in Kaapstad. De Zuid-Afrikaanse regering heeft aangeboden de helft van de kosten van een vredesconferentie in Zuid-Afrika op zich te nemen.

De indruk bestaat dat veel hoofdrolspelers niet geïnteresseerd zijn in een vredesregeling. Er valt financieel voordeel te behalen bij de huidige situatie. De wapenstilstand komt de belangrijkste antagonisten goed uit want ze kunnen ongestoord in de door hen gecontroleerde gebieden de grondstoffen ontginnen.

Het westen en zuiden wordt gecontroleerd door de regering en Angolese en Zimbabweaanse troepen. Het grondstofrijke zuiden geeft president Joseph Kabila voldoende inkomsten om door te regeren terwijl de Zimbabweaanse soldaten er kunnen doorgaan met de ontginning van koper. De Angolese soldaten beheersen het gebied dat grenst aan het noorden van Angola om infiltratie van Unita-rebellen te voorkomen.

In Noord- en Oost-Congo heersen drie rebellengroepen, gesteund door Oeganda en Rwanda. De groep aan de Oegandese grens wordt gecontroleerd door Oegandese officieren die de financiële belangen van Oeganda in het gebied behartigen. De rebellengroep van Jean-Pierre Bemba in het noordwesten brak onlangs met Oeganda en staat er militair het best voor om de hoofdstad Kinshasa in te nemen. De groep opstandelingen gesteund door Rwanda heeft het meeste belang bij een snelle vredesregeling, want die ontbeert iedere volkssteun in haar gebied en is geheel afhankelijk van Rwandese militaire steun. Alleen de leider van deze rebellengroep kwam daarom in Addis Abeba opdagen.

In Oost-Congo wordt nog hevig gevochten, tussen door de regering gesteunde milities en de rebellen. Zimbabweaanse troepen bevoorraadden onlangs de milities waarna deze een grootschalige aanval openden op de rebellen en Rwandese soldaten. Rwanda vreest voor een massaal offensief van de milities aan zijn grenzen en is daarom gisteren begonnen negenhonderd soldaten te verplaatsen uit de zuidoostelijke provincie Kasai naar de Rwandese hoofdstad Kigali. De Rwandese regering verwijt de Congolese president Kabila dubbel spelkert. Hij doet zich voor als vredesstichter, maar wakkert intussen het geweld in rebellengebied aan.