Regie over de rails raakt snel zoek

Het ging gisteren weer mis: het treinverkeer rond Amsterdam liep opnieuw vast. Sinds de Rail verkeersleiding niet meer bij NS hoort, stapelen de misverstanden en incidenten zich op.

Een volgepakte forenzentrein, afkomstig van Den Haag HS, stond gisteravond meer dan een uur stil tussen Sloterdijk en Amsterdam CS. Vlak voor 19.00 uur zou hij volgens dienstregeling het centraal station aandoen. Het eerste halfuur moesten de reizigers het doen met de mededeling van de conducteur dat er ,,wegens onbekende oorzaak'' geen toestemming was om Amsterdam Centraal binnen te rijden.

Een kwartier later wordt via de intercom gemeld dat ,,Amsterdam Centraal helemaal vast staat en er voorlopig geen toestemming komt om op te trekken''.

En om 20.00 uur meldt de conducteur wat hij denkt dat er werkelijk aan de hand was: ,,We hopen dadelijk te kunnen optrekken naar CS. Maar vandaar ligt alles stil en vertrekt er geen enkele trein. De railverkeersleiders hebben er collectief de brui aan gegeven.''

De verkeersleiders regisseren elke dag de treinenloop in het land. Als zich onregelmatigheden voordoen, roepen ze de hulp in van het bijsturingsteam van de Nederlandse Spoorwegen. Dat zorgt ervoor dat het personeel en de treinen op het juiste tijdstip op de juiste plaats terechtkomen.

De verkeersleider en de bijstuurder waren collega's van elkaar bij NS. Maar sinds begin april zijn de twee organisatorisch en fysiek uit elkaar gehaald. De verkeersleiding werd zelfstandig en kwam in een andere ruimte (in hetzelfde gebouw) te zitten. De machinisten kregen daarom met een ander scenario te maken bij calamiteiten. Voor april hadden ze één aanspreekpunt: de treindienstleider. Na de reorganisatie wist geen machinist meer of hij het callcentrum, de bijsturing, de verkeersleiding of de perronleider moest aanspreken. De personen in kwestie waren evenmin goed op de hoogte van hun eigen verantwoordelijkheden.

Volgens de Amsterdamse FNV-bestuurder Roel Berghuis is de chaos bij Amsterdam gisteravond een exacte herhaling van wat zich op Koninginnedag dit jaar op het centraal station van Amsterdam heeft afgespeeld. ,,Kinderziektes'', noemde NS toen de bijwerkingen van de reorganisatie die pas een maand eerder was ingevoerd. Volgens Berghuis heeft NS niets van Koninginnedag geleerd en is de kwestbaarheid van de organisatie sindsdien alleen maar groter geworden.

,,De verkeersleiders en de bijstuurders communiceren niet meer met elkaar'', zegt Berghuis. De afgelopen maanden kwamen ze regelmatig bij hem langs, om te klagen over een te hoge werkdruk door een personeelstekort en een hoog ziekteverzuim. Ook hebben ze te weinig `gereedschap' tot hun beschikking, zeiden ze, en deden ze hun beklag over de gebrekkige communicatie, ook met de machinisten en conducteurs.

Gisteravond om elf uur is Berghuis nog bij beide afdelingen langs geweest. Sommige medewerkers waren al naar huis gegaan, de verslagenheid was groot. ,,Ze waren boos, en down. Heel erg down, door onmacht. `Voor ons hoeft het zo niet meer', zeiden ze.''

Tijdens de spits ging het volgens NS nog redelijk, maar vanaf acht uur werd de situatie zo onoverzichtelijk, dat de treindienstleiders het werk tijdelijk stillegden. Ze kwamen er niet meer uit. Volgens de Railverkeersleiding komt het wel vaker voor dat na een incident een korte pauze wordt ingelast om het treinverkeer weer in het gareel te krijgen. ,,Maar wat er nu is gebeurd in Amsterdam, is vrij extreem.''

Volgens een woordvoerder van NS bestaan er draaiboeken voor calamiteiten die relatief weinig gevolgen voor de treinenloop hebben, zoals sein- en wisselstoringen of zelfmoorden. ,,Maar voor een onvoorziene opeenstapeling van calamiteiten is geen draaiboek op te stellen'', aldus de woordvoerder. Dat betekent volgens NS dat wanneer iets op het westelijke spoor gebeurt, zoals gisteren op de lijn Sloterdijk-Alkmaar, de vertragingen en, uiteindelijk, de verstoppingen zich ook op de andere sporen voltrekken. ,,Wanneer Amsterdam vol is, werkt dat als een domino, dan komt alles rond de stad vast te zitten''.

Vóór het zomerreces zei minister Netelenbos, onder meer naar aanleiding van Koninginnedag, de verkeersleiding weer bij NS te willen voegen, om zo de communicatie te verbeteren. Na de zomer trok ze dit voorstel in. De verkeersleiding zou zelfstandig blijven. Wel moest er een oplossing gevonden worden om de twee organisaties beter met elkaar samen te laten werken.