`Ministerie van Onderwijs wordt eindelijk wakker'

De basisvorming moet op de schop, vindt de Onderwijsraad. Scholen hoeven daar echter maar weinig voor te doen. ,,Het gaat in de praktijk al jaren zoals de raad voorstelt.''

Eindelijk worden ze wakker in Zoetermeer, dacht rector M.C. Taal van het Melanchthon College in Rotterdam (2.700 leerlingen) toen hij staatssecretaris Adelmund (Onderwijs) gisteren voorzichtig hoorde zeggen dat zij hervormingen in de basisvorming wel zag zitten. ,,Wat ze wil uitvoeren, is allang de dagelijkse praktijk op mijn school'', vertelt hij. ,,Ik heb immers een verstand gekregen waarmee ik geen onzinnige plannetjes hoef uit te voeren.''

Het Melanchthon College doet het allang niet meer, de basisvorming volgens de voorschriften aanbieden. Het is te veel, te moeilijk en te overladen. Een half jaar heeft het geduurd voordat het vak Frans in de onderbouw van het vmbo geschrapt werd. Rector Taal: ,,We merkten dat de kinderen Franse woordjes in de Duitse les gebruikten en Engelse in de Franse les. Het was veel te veel voor ze.'' Het vak verzorging werd wel ingevoerd, onder protest. ,,Wat hebben ze daar nou aan'', vroeg ik me af. ,,Koken kun je ook leren vlak voordat je op kamers gaat, daar moet je overbelaste brugklassers niet mee lastigvallen.''

De basisvorming, de eerste twee à drie jaar in het voortgezet onderwijs, moet op de schop, adviseerde de gezaghebbende Onderwijsraad twee dagen geleden aan minister Hermans en staatssecretaris Adelmund (beiden Onderwijs). Het gezamenlijke lesprogramma van vijftien vakken voor álle leerlingen in de onderbouw is veel te overladen voor leerlingen in het voorbereidend beroepsonderwijs, terwijl het voor vwo'ers weer te simpel is. Uit de toetsen die leerlingen na afloop van de basisvorming maken, bleek dit al uit de resultaten. Leerlingen uit het voorbereidend beroepsonderwijs zijn niet beter gaan presteren integendeel.

Het aantal verplichte vakken moet daarom in 2004 terug naar acht, vindt de raad. Verder moet de basisvorming terug naar twee jaar en moet het onderwijs af van het lesprogramma op één niveau. Er komt een minimumniveau (voor het voorbereidend beroepsonderwijs), een middenniveau (voor het vmbo) en een hoog niveau (voor het havo en vwo).

Prachtig hoor, maar over drie jaar voert de overheid dus in wat in feite allang gebeurt, smalen de meeste decanen en rectoren. Want laten we eerlijk zijn: de basisvorming bestaat vrijwel alleen op papier. Rector Taal: ,,Vijftien vakken in het vmbo, dat kán gewoon niet. Frans, Duits, Engels, ze krijgen het gewoon niet in hun kop gestampt.''

Zijn collega Jac. van Santen van openbare scholengemeenschap Sevenwolden in Heerenveen (2.500 leerlingen): ,,Door die overdaad aan vakken en het gebrek aan tijd laten docenten uiteraard de onderwerpen schieten die de meeste tijd en energie kosten.''

Vooral de leerlingen in het voorbereidend beroepsonderwijs zijn de dupe geworden van de strikte doelen die aan de basisvorming verbonden zijn, aldus leerlingenbegeleider R. Vermeer van het Johan de Witt College in de binnenstad van Den Haag (890 leerlingen). Op de school zitten leerlingen van tachtig nationaliteiten, die volgens de regels van de basisvorming allemaal dezelfde kennis van de vaderlandse geschiedenis moeten hebben.

Vermeer: ,,En dat leeft totaal niet bij ze. Vertel je aan een groep vmbo'ers hoe een Middeleeuwse stad eruit zag, krijg je als antwoord terug dat een stad in Marokko er nog steeds zo uitziet. Waarom moet die geschiedenisleraar zo geforceerd vasthouden aan de voorschriften van de basisvorming?''

Scholen hebben het heft allang in eigen hand genomen, vertelt Jac. van Santen van OSG Sevenwolden. De minderheid die alle nu nog verplichte vakken aanbiedt, laat onderwerpen schieten die veel tijd kosten. Ruimtemeetkunde bijvoorbeeld. Te moeilijk, duurt te lang, weg ermee. ,,De leraren zijn selectief geworden. Een kubusje meten lukt de vmbo'ers nog wel, maar een kegel of een bol doen we niet meer. Die tijd hebben we simpelweg niet.''

Rector J.G. Radstake van het Marnix Gymnasium in Rotterdam (550 leerlingen) heeft een tegenovergesteld probleem. Voor zijn leerlingen zijn de eisen over het algemeen veel te eenvoudig. ,,Maar dan komen ze in de bovenbouw en worden de meeste vakken plotseling veel zwaarder.''

Het Rotterdamse gymnasium is daarom na de invoering van de basisvorming in 1993 grotendeels gewoon met het oude lesprogramma doorgegaan. Alleen het vak techniek kwam erbij en de naam van het vak biologie veranderde in biologie/verzorging omdat het moest. Maar gelukkig, verzucht hij, ,,ze zijn er in Zoetermeer nu ook achtergekomen dat de luchtballon doorgeprikt is. Ze hebben om moeilijkheden gevraagd en die gekregen.''