Elitaire trekjes

In de 18de eeuw was het tonen van rijkdom helemaal niet gênant. De elite verzamelde kunstvoorwerpen, glas, zilver en naturalia en liet die ook zien. Sommige mensen hadden wel 1.500 tot 2.000 stuks porselein in huis uitgestald. ,,Je kunt het vergelijken met de nouveau riche van nu, die dure merkkleding en auto's koopt'', aldus Monique Dickhaut, directeur en conservator van het Spaans Gouvernement in Maastricht. Voor de tentoonstelling Het Binnenhuis, leven in de 18de eeuw is het museum ingericht als een 18de-eeuws woonhuis.

De aankleding van de tentoonstelling zal verscheidene keren worden veranderd. Tot en met 21 oktober is het woonhuis in de sfeer rond een bruiloft gebracht, van 27 oktober tot en met 2 december bepalen herfst en jacht de sfeer, van 8 december tot en met 6 januari is het pand in kerststemming.

De stijlkamers in het museum ademen thans de sfeer van het huwelijk met guirlandes, slingers, maagdenpalm en losse bloemblaadjes op het bruidsbed in de slaapkamer. Hoge, veelkleurige boeketten staan naar 18de-eeuwse gewoonte in de schouwen. De tafel in de eetsalon is feestelijk voor het dessert gedekt met goudomrand porselein, kristal en zilver. De servetten zijn tot zwanen gevouwen en op de taart in het midden tronen twee sierlijke zwanen van suikerwerk. Het diner omvatte drie gangen, vertelt Dickhaut. ,,De eerste bestond uit hors d'oeuvres, klein vlees, vis en soepen. Bij de tweede gang kwamen groot vlees, wild en gevogelte op tafel. De hele tafel stond vol met schalen en dekschalen, die in grootte werden geordend. Pas bij het dessert, dat uit veel gesuikerde en geconfijte dingen bestond, want ze waren dol op zoet in die tijd, was er ruimte voor versieringen.''

De meeste voorwerpen komen uit de eigen collectie van het museum, die bestaat uit voornamelijk 18de-eeuwse schilderijen, meubels, glas, zilver, porselein en gebruiksvoorwerpen. De leemten in de verzameling zijn voor de tentoonstelling aangevuld met bruiklenen van Nederlandse, Belgische en Duitse musea en particuliere collecties. De inrichting is verder gecompleteerd met muziekinstrumenten, historische kleding, speeltafels en (thee)serviezen. ,,We hebben onlangs ook schilderijen geruild met het Bonnefanten Museum'', zegt Dickhaut. ,,Zij hebben van ons alle vroeg Zuid-Nederlandse schilders gekregen, omdat die beter in hun collectie pasten, en wij hebben onder andere 18de-eeuwse stillevens gekregen en een grote collectie Italianisanten.''

Het Binnenhuis draait om het leven van de 18de-eeuwse elite, die zich voornamelijk bezighield met `ontvangen en ontvangen worden'. ,,In de 17de eeuw hadden ze hard gewerkt en geld verdiend, in de 18de eeuw gaven ze het uit'', vertelt Dickhaut. ,,De elite had veel tijd. Men werkte niet of nauwelijks en had een druk sociaal leven. De mannen bekleedden voornamelijk openbare functies, die ze elkaar toeschoven. Daarom was het belangrijk goede sociale netwerken te hebben. Bovendien vergrootten die de kansen van hun kinderen op de huwelijksmarkt.''

De salon op de begane grond geeft een beeld van hoe het er tijdens de ontvangsten aan toe ging. Er staan veel losse stoelen, een pianoforte en inklapbare speeltafeltjes, waarop trictrac en andere spelletjes kunnen worden gespeeld. Theekopjes staan gereed voor het roddeluurtje. Een telescoop voor het raam, een bruikleen van museum Boerhaave, duidt op weer een andere vrijetijdsbesteding. Mannen amuseerden zich veelal met populaire wetenschap. Ze deden eenvoudige natuurkundige proeven of bestudeerden de sterrenhemel met de telescoop. Vrouwen hielden het bij lezen, musiceren en ook wel het verzamelen van vlinders, vandaar de exotische exemplaren in vitrines, een bruikleen van het Natuurhistorisch Museum in Maastricht.

De tentoonstelling wordt aangevuld met een aantal nevenactiviteiten. De Stichting Oude Muziek Limburg concerteert in de ontvangstkamer, er worden lezingen gegeven, toepasselijke films getoond (Vatel en Dangerous Liaisons) en er is toneel waarbij het publiek mag meedoen aan spelletjes, theedrinken, ontvangen en muziek maken. Zo waant men zich even in de 18de eeuw.

Expositie `Het Binnenhuis', Museum Spaans Gouvernement, Vrijthof 18, Maastricht. T/m 3 februari. Open: di t/m zo 13-17u. Tel 043-3211327.