Een neonazi, een jood en een zwijgende wand

De jongen gaat de wand met wilde halen te lijf. Wat schildert hij? Prikkeldraad en nog eens prikkeldraad.

Voor het donker wordt, `een voorstelling voor iedereen vanaf veertien jaar', lokt de doelgroep met een extreem personage. De jongen met zijn kale kop is een neonazi. Zijn tegenspeler, ook kaal maar dan van ouderdom, is een psychiater. En beiden reageren zich af op een derde personage, een zwijgend personage, de wand.

Die is aanvankelijk sereenwit en beschermend: driedelig omvangt hij een kamer waarin je je thuis zou kunnen voelen. Maar door dat zwartgekliederde prikkeldraad verandert de kamer in een gevangenis. Zoeklichten springen aan en ineens gedragen de twee daar in die kamer zich als opgejaagde dieren. De jongen herinnert zich dat hij oorlog moet voeren en de psychiater herinnert zich het kamp en zijn vermoorde familie, kortom: de vorige oorlog.

Het spannendste van Voor het donker wordt, gebaseerd op Suzanne Ostens film Speak up it's so dark en het script van Niklas Rädström, is de overeenkomst tussen neonazi en jood. Ze voelen zich allebei vervolgd, onveilig, ontheemd. De psych is zijn ouders kwijtgeraakt, de jongen eveneens, al leven de zijne nog. De jongen heeft zichzelf verloren, de psych een deel van zijn geheugen. De jood voelt zich anders omdat hij jood is, de neonazi omdat hij neonazi is en zo pakken zij elkaar op hun zwakke plekken, ze bevechten elkaar en zoeken elkaar toch weer op.

Minder spannend aan deze productie van Huis aan de Amstel is het verschil. Het verschil in kwaliteit tussen de twee acteurs. Peter van Heeringen, de jongen, legt in zijn rol meer energie dan Roel Adam, de jood.

Natuurlijk, zo'n straatvechtertje barst van angst en agressie terwijl een intellectueel iets van een bejaarde heeft, maar elke acteur moet voluitgaan en Adam doet dat niet. Vooral bij zijn krachteloze monologen begint het veertienplusminus-volkje op de tribune tekenen van onrust te vertonen.

Huis aan de Amstel en regisseur Liesbeth Coltof zijn de inwijders van het Rozentheater-nieuwe stijl. Het oude Rozentheater bediende volwassenen, die het te vaak lieten afweten: misschien waren zij theatermoe.

Het nieuwe Rozentheater mikt op mensen die nog niet theatermoe zijn, op jonge mensen met een kortere staat van dienst in bezoekersland. Die mensen, doorstromers uit het kindertheater of echte nieuwkomers, willen vette thema's en een gave sfeer. Dus heeft het gebouwtje aan de Amsterdamse Rozengracht een appelgroene vloerbedekking gekregen en een programmering die niet alleen door Huis aan de Amstel zal worden verzorgd maar ook door De Theatercompagnie en Het Syndicaat.

Ik geloof niet dat het nieuwe Rozentheater `het enige theater in Amsterdam en verre omstreken' (reclamefolder) is dat uitsluitend voor jongeren programmeert.

De Melkweg heeft ook een jongerentheater en in de provincie ziet men de jeugd heus niet over het hoofd. Bovendien: wat doet leeftijd er toe. Hoofdzaak is de importantie van het gebodene. En die, ondanks het niet altijd geweldige spel, zat bij Coltofs openingszet wel goed.

Voorstelling: Voor het donker wordt door Huis aan de Amstel. Tekst: Niklas Rädström. Regie: Liesbeth Coltof. Decor: Guus van Geffen. Gezien: 12/10 Rozentheater, Amsterdam. Tournee t/m 28/11. Inl. (020) 6276162 of www.rozentheater.nl.