De zwarte die graag Engels wilde zijn

Mister Johnson gaat elke ochtend naar zijn werk in een tropenpak en met kraaklederen schoenen aan. Maar Mister Johnson komt elke ochtend zoveel mooie meisjes tegen die de was doen in de rivier en dorpsgenoten die hij met raad en daad terzijde moet staan, dat hij elke ochtend zijn brogues uit moet doen om blootsvoets door de velden te rennen om toch weer te laat te komen. Mister Johnson – een rol van Maynard Eziashi – is een zwarte man uit Brits koloniaal Nigeria die zich zo heeft geïdentificeerd met de overheersers, dat hij met naïeve stelligheid spreekt over: we English. Als antwoord krijgt hij dan steevast het schouderkloppende ,,you did great for a nigger''.

De tragiek van de titelfiguur van de film, die regisseur Bruce Beresford na zijn Oscarwinnende Driving Miss Daisy in 1990 maakte, is dat hij zo graag Engels wil zijn. Dat leidt tot een komische situatie op zijn traditionele Engelse bruiloft, wanneer zijn bruid tegen haar vader zegt; wat heeft dit allemaal te betekenen? Geef hem die bruidsschat nou maar gewoon.

Dat de man met de goede bedoelingen Mister Johnson de speelbal blijkt van Britten met een minder nobele inborst is het politiek correcte commentaar op het kolonialisme dat deze film wil geven. Johnsons baas (Pierce Brosnan met Freddie Mercury-snor) wil, zeer symbolisch natuurlijk, een weg aanleggen die zijn buitenpost met de hoofdstad verbindt. Als hij daarvoor geld tekort komt en Johnson hem voorstelt een beetje met de boeken te rommelen, zegt de baas geen nee. En draagt daarmee subtiel, té subtiel voor de verder in zijn Amerikaansheid niets aan de verbeelding overlatende film, later daar de schuldenlast van.

Door dit soort hints zou je je kunnen voorstellen dat Beresford niet alleen een voor de hand liggende opinie over kolonialisme heeft willen verwoorden, maar ook Mister Johnson verantwoordelijk wil stellen voor zijn eigen gedrag. Zijn onschuld is in die optiek niet alleen kinderlijk, maar ook dom.

Hier zitten de rechttoe rechtaan Amerikaanse standaarddramaturgie en filmstijl een diepere conclusie in de weg. Berefords Afrika is okergeel en stoffig en negers dansen er graag. Die clichébeelden staan de nuance in de weg.

Mister Johnson (Bruce Beresford, 1990, VS), vrijdag, SBS6, 13.10-14.55u.