Zuid-Afrika ontkent aids

Aids is in Zuid-Afrika doodsoorzaak nummer één volgens een rapport dat gisteren is gepubliceerd. De regering blijft de omvang van de ramp ontkennen.

Rhoda Kadalie was ooit strijder tegen de apartheid in Zuid-Afrika. Nu reist zij de hele wereld over als fondsenwerver. ,,Vroeger'', schreef ze onlangs in een open brief aan president Thabo Mbeki, ,,kon ik op internationale conferenties baden in de weerspiegeling van Nelson Mandela's glorie. Tegenwoordig moet ik Mbeki verklaren, zoals blanken ooit apartheid aan buitenstaanders moesten uitleggen.''

Kadalies brief verscheen onlangs in de Sunday Independent en verwoordt het groeiend gevoel van onbehagen in Zuid-Afrika over de struisvogelpolitiek die de ANC-regering voert ten aanzien van de uitdijende aids-epedemie. Oppositiepartijen, vakbonden, kerken en belangengroepen grommen steeds luider over de vasthoudendheid waarmee Pretoria de ware omvang van de ramp probeert te bagatelliseren. Het rapport dat gisteren door de Medische Onderzoeksraad (MRC) werd gepubliceerd, bevestigt in feite wat al langer door deskundigen wordt beweerd: aids is doodsoorzaak nummer één in Zuid-Afrika. Als niets gebeurt, zijn in 2010 vijf tot zeven miljoen Zuid-Afrikanen aan de ziekte overleden.

Alarmerend nieuws voor de Zuid-Afrikaanse regering. Maar president Thabo Mbeki en zijn kabinet hebben voor de aanval op de boodschapper gekozen. Een maand lang probeerden ze publicatie tegen te houden van het onderzoek van de MRC, die voor tweederde door de regering wordt gefinancierd.

President Thabo Mbeki houdt vol dat Zuid-Afrika veel grotere seriemoordenaars kent dan aids, zoals criminaliteit en het verkeer. In een uitgelekte brief aan de minister van Gezondheid pleitte hij ervoor de uitgaven aan aidsbestrijding te verminderen, ten gunste van de aanpak van andere ziektes, zoals tuberculose. Om aan te tonen dat Zuid-Afrika's aidsprobleem niet moet worden overdreven noemde hij cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie waaruit bleek dat aids niet de belangrijkste doodsoorzaak is. De getallen die hij gebruikte, dateerden uit 1995.

Twee jaar geleden wekte Mbeki grote internationale verontwaardiging door vraagtekens te zetten bij het oorzakelijk verband tussen hiv en aids. Hoewel het verband inmiddels wordt erkend, blijven de president en zijn entourage zich verzetten tegen het gratis verstrekken van aidsremmers. Een kliniek in Nelspruit die dat uit eigener beweging toch deed, werd gesloten ,,omdat het niet conform het beleid van de regering was en (...) het niet aan gewone mensen is uit te leggen waarom het ministerie van Gezondheid die medicijnen niet verstrekt en deze kliniek wel''. Volgens de regering zijn aidsmedicijnen veel te duur, hoewel Zuid-Afrika een rechtszaak tegen de farmaceutische industrie won waardoor de prijzen fors daalden.

De strijd tegen aids is niet zo makkelijk te winnen als tegen apartheid. Dat lijkt voor het ANC moeilijk te verkroppen. Emeritus aartsbisschop Desmond Tutu zei onlangs: ,,We neigen ernaar de onaangename waarheid te ontkennen.''