`Weet iemand waar die rook vandaan komt?'

Op 11 september doet de luchtverkeersleiding verwoede pogingen om te ontdekken wat er aan de hand is. Dat blijkt uit transcripties waarop de New York Times de hand heeft weten te leggen.

,,We hebben een aantal vliegtuigen. Blijf rustig en er zal u niets gebeuren. We keren terug naar het vliegveld.'' De verontrustende boodschap komt uit American Airlines vlucht 11, om 7 uur 59 opgestegen vanuit Boston met bestemming Los Angeles. De verkeersleider die het vliegtuig begeleidt, vraagt wie er spreekt. Maar hij krijgt geen reactie.

Dan klinkt er opnieuw een stem. ,,Niet bewegen. We gaan terug naar het vliegveld. Probeer vooral geen verkeerde beweging te maken''. De boodschap is duidelijk bedoeld voor de passagiers, maar de man heeft kennelijk niet door dat hij een verkeerde frequentie gebruikt. Even later wordt de zogeheten transponder uitgeschakeld. Ieder contact tussen de Boeing en de verkeersleiding is daarmee verbroken, ook de vluchtgegevens komen niet langer bij de verkeerstoren binnen.

De verkeersleiding, die begint te vrezen voor een kaping, gaat op zoek naar het toestel en schakelt daarbij ook piloten in. Ziet een van hen misschien het toestel van American Airlines? Het is de gezagvoerder van United Airlines vlucht 175 die zich als eerste meldt. Het is dan 8 uur 41. Hij is zelf ook net van vliegveld Logan in Boston opgestegen. ,,We hebben een verdacht geluid gehoord bij ons vertrek uit Boston'', zegt hij, over het signaal dat ook hij opving van vlucht 11. ,,Het klonk alsof iemand de microfoon aanzette en zei dat iedereen moest blijven zitten.'' Anderhalve minuut later valt ineens het contact tussen vlucht 175 en de verkeersleiding weg. ,,Er is geen transponder, er is niets, en niemand spreekt met hem'', roept de verkeersleider.

Wanhopig probeert de verkeersleiding een beeld te krijgen van wat er in de lucht gebeurt. Om 8 uur 50 vraagt een piloot van een verder onbekend toestel wat er toch boven New York aan de hand is. ,,Weet iemand waar die rook boven Lower Manhattan vandaan komt?''

Het toestel van American Airlines is kort daarvoor de noordelijke toren van het World Trade Center binnengevlogen. Het toestel van United Airlines is met meer dan 800 kilometer per uur (het dubbele van de toegestane snelheid) onderweg naar de zuidelijke toren.

,,We zouden wel eens te maken kunnen hebben met een kaping'', zegt een verkeersleider om 8 uur 53. ,,We zitten in de problemen''.

Drie minuten later heeft het drama zich nog verder uitgebreid. ,,American 77, Indy, radio check. How do you read?'' vraagt de verkeersleider, die het contact kwijt is met het toestel van American Airlines dat kort daarvoor van vliegveld Dulles bij Washington is vertrokken. Om 9 uur 9 heeft de verkeersleider van de luchtvaartmaatschappij gehoord ,,dat een tweede vliegtuig tegen het World Trade Center is geslagen en geëxplodeerd''. Kennelijk gaat hij er van uit dat dit vlucht 77 is.

Om 9 uur 24 meldt de FAA, de federale luchtvaartorganisatie, aan het Pentagon de vermissing van vlucht 77. Om 9 uur 33 ontdekt de verkeersleiding een stipje op de radar dat zich beweegt in de richting van de verboden zone boven het Capitool en het Witte Huis. Vice-president Cheney wordt met spoed naar een ondergrondse bunker van het Witte Huis gebracht.

Drie minuten later, om 9 uur 36, wordt een C-130, een militair vliegtuig dat net is opgestegen van Andrews Air Force Base in Maryland, gevraagd het onbekende toestel te onderscheppen. Verder dan een identificatie – het gaat om een Boeing 757 – en de mededeling dat het vliegtuig met grote snelheid en uitzonderlijk laag vliegt, komt de C-130 niet. Om 9 uur 38 boort de Boeing zich in de westvleugel van het Pentagon.

De bemanning van vlucht 93 van United Airlines, op weg van vliegveld Newark bij New York naar San Francisco is dan al via een soort e-mail gewaarschuwd voor een kaping – een standaardprocedure. Voor de piloot is er geen aanleiding tot paniek. Kapingen zijn, althans tot 11 september, altijd unieke gebeurtenissen. `Corfirmed' luidt dan ook de eenvoudige reactie aan de verkeersleiding dat de boodschap is aangekomen. Wat zich tijdens vlucht 93 heeft afgespeeld is onduidelijk. De FBI heeft de transcriptie van de gesprekken tussen verkeersleiding en cockpit niet vrijgegeven. Maar betrokkenen bevestigen eerdere berichten dat er aan boord is gevochten. Iemand roept: ,,Hé, wegwezen hier''. Om 10 uur 10 stort vlucht 93 neer in de bossen in het westen van Pennsylvania.