Politiek moet controle over de markt terugnemen

De politiek moet haar verantwoordelijkheid nemen en prioriteit geven aan internationale oplossingen voor de grote mondiale problemen, betogen Paul de Clerck en Wijnand Duyvendak. Ze reageren zo op de open brief ,,aan de antiglobalisten'' die de Belgische premier Guy Verhofstadt eerder op deze pagina schreef.

Aan de heer Verhofstadt,

In uw brief van 26 september nodigt u ,,de antiglobalisten'' uit te vertellen wat ze nou eigenlijk willen. Milieudefensie, een Nederlandse milieuorganisatie die zich al dertig jaar sterk maakt voor duurzame ontwikkeling, wil daar graag op ingaan.

Milieudefensie maakt deel uit van wat u ,,de antiglobaliseringsbeweging'' noemt. Net als vele andere organisaties en individuen, verspreid over de hele wereld, maken wij ons zorgen over het milieu, de slechte sociale omstandigheden in tal van ontwikkelingslanden en de schending van mensenrechten. Pas de laatste jaren is deze beweging door de media ontdekt, dankzij de straatprotesten in Seattle, Gotenburg en Genua. Maar wat u op tv ziet, is maar een onderdeel van deze brede burgerbeweging. Duizenden organisaties wereldwijd werken al meer dan tien jaar aan oplossingen voor het klimaatprobleem of voor de schuldencrisis. Of ze ageren tegen multinationals die zich schandalig gedragen in ontwikkelingslanden. Het gaat dus om een brede en diverse beweging.

U schetst in uw brief een karikatuur van ons door te doen alsof wij tegen elke vorm van globalisering zijn. Dat is natuurlijk onzin. Globalisering heeft vele goede kanten en zeker wij zijn ons daarvan bewust. Immers dankzij de mogelijkheid om snel te communiceren via internet hebben schendingen van de mensenrechten en vernietiging van het milieu in voorheen `onbekende' gebieden wereldwijd de aandacht getrokken. Denkt u bijvoorbeeld aan de executie van milieu-activist Ken Saro-Wiwa in Nigeria of de tanks op het Plein van de Hemelse Vrede. Telkens weer leverde dat op mondiale schaal verontwaardiging en protesten op. En natuurlijk vinden we dat het klimaatprobleem en de schuldencrisis internationaal opgelost moeten worden. Daar pleiten wij al jaren voor.

We zijn dan ook helemaal niet tegen globalisering als zodanig. Waar we ons tegen verzetten zijn de negatieve gevolgen van economische globalisering, mondiale vrijhandel die tot hoogste doel verheven wordt. Daarbij worden maatregelen die vrijhandel kunnen beperken als ongewenst beschouwd. Een illustratief voorbeeld hiervan is het EU-beleid ten aanzien van hormoonvlees. Europese landen willen dit vlees niet op hun markten. De Wereldhandelsorganisatie (WTO) ziet hierin een handelsverstorende maatregel en legt de EU een jaarlijkse boete van vele honderden miljoenen guldens op.

Landen verliezen door dergelijke ontwikkelingen de mogelijkheid zelfstandig beleid te voeren op terreinen als milieu, arbeidsverhoudingen, gezondheidszorg of veiligheid. De markt neemt het primaat van de politiek over.

Een belangrijk aspect van economische globalisering is dat (Westerse) multinationals steeds meer macht krijgen. Daar waar overheden zich terugtrekken (privatisering en liberalisering) wordt het gat opgevuld door het bedrijfsleven. Door het openen van grenzen hebben bedrijven toegang tot steeds meer markten. Door hun economische macht kunnen multinationals gemakkelijk landen tegen elkaar uitspelen. Deze toegenomen invloed van bedrijven gaat echter niet gepaard met een effectieve politieke controle. Wat in West-Europa volstrekt normaal is – dat er spelregels zijn waaraan het bedrijfsleven moet voldoen – is in internationaal verband afwezig. Het ontbreken van goede regels op milieu-, sociaal en monetair terrein leidt tot vele misstanden. Oliemaatschappijen en mijnbouwbedrijven veroorzaken grootschalige vervuiling. Kapitaalvlucht bracht Aziatische landen in grote economische problemen. Westerse kledingbedrijven laten hun producten onder erbarmelijke omstandigheden produceren in ontwikkelingslanden.

U doet in uw uitnodiging een aantal voorstellen: invoering van bindende globale sociale en ecologische standaarden (het ,,ethisch inbedden van globalisering'' zoals u het noemt), het optreden tegen speculatie met zwakke munten en de verstorende werking van internationale kapitaalstromen, het stopzetten van dumpingen van Westerse producten op Afrikaanse markten, het toetsen wat de gevolgen van EU-beslissingen zijn voor ontwikkelingslanden en het milieu. Als deze voorstellen worden ingevoerd zouden ze een aardige eerste stap kunnen zijn om de huidige mondiale problemen op te lossen. De werkelijkheid is echter wel even anders. De VN, OECD en EU komen niet verder dan het opstellen van vrijwillige richtlijnen voor multinationals. Die zijn volstrekt onvoldoende: de regels zijn zwak, niet afdwingbaar en controle is slecht geregeld. De Tobin-tax, een maatregel die internationale kapitaalstromen belast, wordt nergens serieus overwogen. De EU dumpt nog steeds haar voedseloverschotten.

NGO's hebben de EU al diverse keren gevraagd eerst te onderzoeken wat de sociale en milieugevolgen zijn van handelsmaatregelen uit het verleden, voordat nieuwe ingevoerd worden. Dat is tot nu toe steeds geweigerd. Integendeel, de WTO wil tijdens de onderhandelingen in Qatar haar bevoegdheden uitbreiden op terreinen als de landbouw en de water- en energievoorziening. Het gaat hierbij echter om basisvoorzieningen voor een samenleving, waarbij andere dan economische belangen in het geding zijn. Die `zachtere' maatschappelijke belangen als voedselvoorziening, veiligheid en schoon drinkwater dreigen het onderspit te delven, aangezien de WTO vrijhandel als absolute prioriteit beschouwt. Wij vinden dat de WTO hierover geen zeggenschap moet krijgen. Internationale afspraken hierover moeten in andere VN-fora gemaakt worden.

U wilt weten wat Milieudefensie wil?

We willen dat de politiek haar verantwoordelijkheid neemt en prioriteit wordt gegeven aan internationale oplossingen voor de grote mondiale problemen: de schuldencrisis, de armoede, klimaatverandering en het verlies van biodiversiteit. Maatregelen die op nationaal en internationaal niveau worden genomen om sociale en milieuproblemen op te lossen, moeten randvoorwaarden stellen aan de ontwikkeling van de handel in plaats van andersom.

We willen verder dat sectoren die van groot belang zijn voor de verwezenlijking van maatschappelijke doelstellingen, zoals voedselvoorziening, milieubescherming, waterbeheer, gezondheid en veiligheid, niet onderhevig zijn aan WTO-regels. VN-maatregelen moeten voorrang krijgen boven maatregelen van economische en financiële instellingen als de WTO, de Wereldbank en het IMF. De politiek moet het primaat terugnemen van de markt.

We willen bindende internationale regels voor multinationale bedrijven op het terrein van milieu, arbeids- en mensenrechten, sociaal beleid en corruptie.

Last but not least: we willen dat instellingen als de WTO en de Wereldbank, maar ook de EU veel democratischer worden!

We gaan hierover graag met u de dialoog aan. Daarbij zullen we u beoordelen op concrete daden, en niet op mooie woorden.

Paul de Clerck is campagneleider internationaal van Milieudefensie. Wijnand Duyvendak is directeur Milieudefensie. Milieudefensie maakt deel uit van het internationale netwerk Friends of the Earth, dat meer dan zestig groepen omvat, waarvan ruim de helft in ontwikkelingslanden en Oost-Europa.

tekst open brief van Verhofstadt www.nrc.nl