Interessante vragen vervelend gesteld

Graag had ik hier opgeschreven dat ik ben weggelopen uit Vergeef me. Dat ik het niet kon aanzien, dat het te ver ging, dat het onverdraaglijk was. Ik ben gewoon blijven zitten. Geen heilige verontwaardiging, maar vermoeid schouderophalen was het gevolg van Vergeef me.

Vergeef me is een film van de Amsterdamse provocateur Cyrus Frisch (1968), waarvan drie jaar geleden al een versie op het IDFA te zien was. De film beleefde zijn première in januari op het filmfestival van Rotterdam. In Vergeef me verschijnt Frisch voor de camera met een aantal mensen die hij op straat in Amsterdam heeft ontmoet, zoals de alcoholist Nico en het meisje Astrid, dat droomt van een carrière als zangeres. Frisch toont Nico onder meer terwijl hij in zijn broek pist en Astrid terwijl ze een lied zingt. Ze is dik en ze zingt vals.

Aan het begin van de film beklaagt Frisch zich in een talkshow over de stroom van geweld en ellende die de televisie elke dag over hem uitstort. Met Vergeef me wil hij `over de grens gaan' om aan te tonen dat het zo niet langer kan. Inderdaad bevat Vergeef me beelden die niet prettig zijn om naar te kijken. De naarste beelden komen uit een toneelstuk dat Frisch met Nico en zijn even verwarde en verslaafde vrienden maakte. Ze zitten op het toneel en doen wat er in ze opkomt. Ook het publiek van het toneelstuk bleef gewoon in de zaal zitten, zelfs als Nico gaat staan masturberen. De afstand scheppende tussenkomst van de camera doet er kennelijk niet toe.

Frisch werpt in zijn film op een vervelende manier interessante vragen op. Hij laat zichzelf niet buiten schot. Frisch verschijnt voortdurend in beeld, nu eens als gewetenloze manipulator, dan weer als liefdevolle begeleider van de mensen die hij op het toneel zet. Frisch beklaagt zich in de film over lovende recensies van het toneelstuk waarin geen compassie wordt getoond met zijn `acteurs'.

De verwarring die Frisch sticht, gaat wat mij betreft vooral over het onderscheid tussen feit en fictie. Frisch zegt in de talkshow aan het begin van de film niet dat hij van Jerry Springer of van ranzige Hollywoodfilms walgt, maar van beelden uit het journaal. Om acht uur 's avonds wil Frisch daarin geen lijken zien. Is de regisseur een struisvogel? Wil hij niet met ellende lastiggevallen worden, ook niet als ze niet verzonnen is? Of wil hij niet afgestompt raken? Moet zijn ziel zuiver en schoon blijven?

Frisch stelt veel vragen waarop geen antwoord mogelijk is. In die zin lijkt zijn film op De zee die denkt van Gert de Graaff, het `visuele essay' over de grenzen van het ik dat vorig jaar op het IDFA de Joris Ivens Prijs won. Daarin werd net als in Vergeef me het antwoord gezocht op vragen die even diepzinnig als banaal zijn, al is de vormgeving van De Graaff veel beschaafder. Je zou van De Graaff en Frisch kunnen zeggen dat ze de puberteit nooit te boven zijn gekomen. Maar je kunt ook zeggen dat deze regisseurs zich nog de moeite getroosten antwoorden te vinden. De meeste mensen hebben dat allang opgegeven. Frisch maakt het nog eens extra ingewikkeld door zich op te stellen als zo'n etter dat ik hem het genoegen niet gunde me te tarten. Ook daarom is zijn moeite uiteindelijk vergeefs.

Vergeef me. Regie: Cyrus Frisch. Met: Cyrus Frisch, Nico, Chiquita, Ellen ten Damme, Sylvia Kristel. In: Smart Cinema, Amsterdam; Lantaren/Venster, Rotterdam; Springhaver, Utrecht.