Apocalypse Now vertelt nieuw verhaal

In Apocalypse Now (1979) vaart Martin Sheen (kapitein Willard) de Vietnamese Rivier af op zoek naar kolonel Kurtz (Marlon Brando). Kurtz werd bedacht door Joseph Conrad in zijn roman Heart of Darkness (1902) en door Francis Ford Coppola naar de jaren zestig van de vorige eeuw in Vietnam verplaatst waar hij een symbool werd voor de waanzin van de oorlog. In Apocalypse Now Redux (2001) voert de hellevaart van een bijna naamloze Amerikaanse legerkapitein langs ontmenselijkte tonelen naar Marlon Brando. Redux is dan ook de versie die Coppola twintig jaar na dato met editor Walter Murch van zijn film hermonteerde. Coppola kreeg in de montageruimte niet alleen te maken met gerestaureerde negatieven en 53 minuten extra materiaal dat hij in zijn film wilde verwerken, maar ook met de geschiedenis. Coppola hoefde met zijn film niet méér te verrassen of choqueren dan hij bij zijn uitbreng had gedaan. Het had de film al een gedeelde Gouden Palm, een klassiekerstatus en zelfs, ondanks talloze budgetoverschrijdingen, bescheiden commercieel succes opgeleverd. Daarom kon hij zich eind jaren negentig in alle rust afvragen of hij in de indertijd in grote haast afgemonteerde film wel zijn hele verhaal had kunnen vertellen.

Het is een nieuw verhaal geworden, eentje dat in 1979 nog niet bestond. In ieder geval is Redux, door de toevoeging van scènes waarin Brando Amerikaanse kranten vol oorlogspropagande voorleest aan Vietnamese kinderen, Playboy Bunnies zich moeten prostitueren voor brandstof en de geschiedenis van Indo-China in de mond wordt gelegd van een Franse plantersfamilie, meer een universele anti-oorlogsfilm geworden dan specifiek een anti-Vietnamfilm. Vul voor de woorden van de Franse koloniaal die Willard verwijt dat de VS zelf de Vietcong in het zadel hebben getild, alleen maar een vergelijkbare uitspraak over Amerika's verantwoordelijkheid voor de macht van de Talibaan in. Maar dat is het niet alleen. Redux is ook een film die recht doet aan het geheugen. Die je drie uur lang verstijft van verdriet over de industrialisatie van haat en onvermogen. Die je het gevoel geeft in de ogen van iets heel duisters te kijken. Precies datgene wat terugstaart als je zelfvoldaan tegenover de spiegel staat.

Apocalypse Now Redux. Regie: Francis Ford Coppola. Met: Martin Sheen, Marlon Brando, Robert Duvall, Dennis Hopper, Frederic Forrest, Larry Fishburne, Harrison Ford. In: Filmmuseum Cinerama, Amsterdam; Filmcentrum Poelestraat, Groningen; Lux, Nijmegen.