Aanpak recessie splijt Euroland

Met jaloezie kijken de eurolidstaten naar de VS, waar centrale bank en overheid samen de recessie te lijf gaan. Maar zoveel beleidsruimte als daar is er in Europa niet.

Het werd zo langzamerhand een grijsgespeelde plaat: de Europese Centrale Bank (ECB) laat de soepelheid van het rentebeleid bovenal afhangen van de begrotingsdiscipline in de lidstaten van het eurogebied. Hoe groter de vorderingen van de lidstaten bij het op orde brengen van de begroting, hoe minder de kans op inflatiedruk. En hoe groter de welwillendheid in Frankfurt. Een lagere rente, kortom, als beloning voor goed gedrag.

De plaat is de afgelopen twee dagen door de ministers van Financiën omgedraaid. De boodschap tijdens hun vergadering in Luxemburg: verlaag de rente, want anders zien wij ons gedwongen onze begrotingstekorten extra te laten oplopen. Een lagere rente, kortom, ter voorkoming van slecht gedrag.

Directe aanleiding is de weigering van de Europese Centrale Bank, vorige week donderdag, om de rente opnieuw te verlagen. ECB-president Duisenberg herhaalde gisteren zijn donderdag uitgesproken preferentie om ,,zijn kruit droog te houden''. Dat viel niet goed. De Duitse bondskanselier Schröder scheerde gisteren langs de rand van directe kritiek door ongevraagd te stellen er ,,geen commentaar (op) te hebben of de weldenkendheid bij de ECB zijn piek heeft bereikt''. De Franse minister van Financiën Fabius stelde dat ,,er is manouvreerruimte (is) in het monetaire beleid.'' Voorzitter van de Eurogroep, de Belg Reynders, stelde gisteren dat er ,,meer ruimte is in het monetaire beleid dan in het budgettaire beleid''.

De bewindslieden kijken niet zonder jaloezie naar de VS, waar centrale bank en overheid gezamelijk optrekken tegen de recessie. De rente werd sinds de aanslagen effectief met een vol procentpunt verlaagd. Extra uitgaven van een afgelopen vrijdag door het Huis van Afgevaardigden goedgekeurde 100 miljard dollar volgend jaar doen, samen met teruglopende inkomsten uit de tegenvallende economische groei, het Amerikaanse begrotingssaldo volgend jaar van een verwachte 1,7 procent van het bruto binnenlands product dalen richting nul. Deze krachtige cocktail van medicijnen moet de VS snel uit het huidige conjuncturele dal helpen.

Ook de Eurozone kijkt tegen een tegenvallende economische groei aan. EU-commissaris Solbes suggereerde gisteren dat die dit jaar rond de 1,5 procent zal bedragen en volgend jaar niet veel anders zal zijn. Maar er zijn twee problemen die het zomaar kopiëren van de Amerikaanse aanpak compliceren.

Het begrotingsoverschot van de VS geeft de regering-Bush financiële ruimte voor extra (defensie-) uitgaven en stimulering van de economie. Die ruimte is er in de Eurozone nauwelijks. Officieel streven de lidstaten in hun `stabiliteitsprogramma's waarin zij streven naar een begrotingsevenwicht op de middellange termijn, naar een begrotingssaldo dat volgend jaar gezamenlijk -0,4 procent van het bbp zal bedragen. Maar het was ook vóór 11 september al overduidelijk dat zij dat niet zouden halen. De OESO voorzag in juni al dat het -0,9 procent zou worden.

Schattingen uit de banksector komen nu op een gemiddeld begrotingssaldo in de Eurozone van tussen de -1,6 procent en -2 procent.

Veel meer dan hun tekort `automatisch' en in lijn met de laagconjunctuur te laten oplopen, kunnen de eurolanden dus niet. En zelfs dat gaat soms al ver. Sommige landen, met name Duitsland en Italië, komen volgend jaar gevaarlijk dichtbij een tekort van 3 procent, dat onder de regels van het `Stabiliteitspact' dat de begrotingsdiscipline in de eurozone moet waarborgen, sancties en zelfs boetes kan uitlokken.

Tweede probleem is dat het Amerikaanse voorbeeld niet noodzakelijkerwijs ideaal is. De Amerikaanse centrale bankier Greenspan heeft vorige maand al laten weten dat een al te grote begrotingsprikkel, samen met de totnutoe doorgevoerde renteverlagingen, wat te veel van het goede kan worden. Zodat de regering-Bush het Huis van Afgevaardigden gisteren heeft laten weten de omvang van het economische pakket van 100 miljard dollar wellicht met een kwart terug te brengen.

Te veel van het goede: dat moet in Europa pijnlijk overkomen. Het risico is groot dat de euro-lidstaten op eigen houtje toch met stimulering aan de gang gaan. Mocht een renteverlaging in staat zijn om die geest voorlopig in de fles te houden, dan zou dat een reden kunnen zijn voor de ECB om bij de eerstvolgende gelegenheid zijn drooggehouden kruit alsnog te verschieten.