Storm tussen Saoedi-Arabië en de VS

De oude relatie tussen Saoedi-Arabië en de VS is in een crisis terechtgekomen. Een uitwisseling van beschuldigingen.

De eerste officiële reactie van Saoedi-Arabië op de negen dagen geleden begonnen Amerikaanse aanvallen op de Afghaanse Talibaan en Osama bin Laden kwam gisteren en was negatief. ,,Wij hadden gewenst dat de Verenigde Staten in staat waren geweest om de terroristen uit Afghanistan weg te halen zonder hun toevlucht te zoeken tot de actie die zich op dit moment afspeelt'', zei minister van Binnenlandse Zaken, prins Nayef bin Abdelaziz. De uitspraak viel samen met een vloed van kritiek uit de VS op het gebrek aan Saoedische medewerking aan de campagne tegen Bin Ladens terrorisme. Een en ander onderstreept: de 50 jaar oude relatie tussen Saoedi-Arabië en de VS, gebaseerd op wederzijds belang – Amerikaanse militaire bescherming in ruil voor de garantie van redelijk geprijsde olie – is als gevolg van de aanslagen van 11 september in zwaar weer geraakt.

De New York Times publiceerde zondag een vernietigend hoofdartikel onder de kop `Saoedi-Arabië heroverwogen'. Volgens de krant is nu voor iedereen duidelijk dat Riad niet alleen bijzonder weinig doet tegen moslim-extremisten die buiten het land opereren, maar willens en wetens toelaat dat deze vanuit Saoedi-Arabië worden gesteund. Het wordt tijd, aldus de New York Times, dat de regering in Washington ophoudt mooi weer te spelen uit angst de Saoedische regering te schofferen.

Er zijn inderdaad heel wat directe en indirecte aanrakingspunten tussen Saoedi-Arabië en moslim-extremistisch terrorisme.

Al geruime tijd zijn er beschuldigingen dat rijke Saoediërs en Saoedische liefdadigheidsorganisaties geld sturen naar Bin Laden, zelf ook afkomstig uit een puissant rijk milieu. Vrijdag werden door Washington officieel de namen genoemd van twee rijke Saoedische zakenlieden, Yassin al-Qadi en Wa'el Hamza Jalaidan, en hun welzijnsstichtingen. Daarbij werd buitenlandse autoriteiten gevraagd hun bankrekeningen te bevriezen. Beiden ontkennen overigens dat hun geld in werkelijkheid terrorisme voedt.

Saoedi-Arabië heeft zelf tot dusverre weinig gedaan aan de opsporing van verdachte fondsen: het eiste gisteren opnieuw eerst bewijzen. Ook weigert het volledig mee te werken met het Amerikaanse onderzoek naar de daders van 11 september, zoals het zich eerder ook niet al te coöperatief opstelde tijdens het onderzoek naar (eveneens aan Bin Laden toegeschreven) aanslagen in Saoedi-Arabië in 1995 en 1996. Riad weigert verder de Amerikaanse strijdkrachten hun bases in Saoedi-Arabië te laten gebruiken voor aanvallen op Bin Ladens netwerk en zijn Talibaan beschermheren in Afghanistan.

Om de reeks te besluiten: de hoofdverdachte, Osama bin Laden, is van oorsprong Saoediër en ten minste 10 van de 19 kapers in de vliegtuigen die zich in de Verenigde Staten te pletter vlogen, waren Saoediërs. Na de aanslagen zijn 173 Saoediërs door de FBI voor verhoor opgepakt, van wie er nog 54 vastzitten. Verscheidene Saoediërs staan op de Amerikaanse lijst van gezochte personen.

Dat er zoveel Saoediërs onder de verdachten zitten, is geen wonder. Duizenden jonge vrome Saoediërs zijn letterlijk met subsidie van hun regering in de jaren tachtig naar Afghanistan gereisd om daar islamitisch land te helpen bevrijden uit handen van de Sovjetbezetters. Velen van hen, Bin Laden voorop, zijn daar sterk geradicaliseerd en hebben zich vervolgens gekeerd tegen het eigen regime, dat zich voorstaat op haar vroomheid maar in werkelijkheid sterk corrupt is en tegen de Amerikaanse aanwezigheid in het heilige Saoedische land.

De Saoedische autoriteiten hebben deze bedreiging in feite geprobeerd af te kopen, zo kan de doorgaande financiering via liefdadigheidsorganisaties worden gezien.

Aan de ene kant zit het Saoedische koningshuis nu met de Amerikaanse bondgenoot, die eisen stelt. Aan de andere kant zijn er de extremisten, die in Saoedi-Arabië zelf steun krijgen van prominente geestelijken. Met name de nieuwe fatwa van de 80-jarige sjeik Hamud bin Oqla al-Shuaibi, zou grote bezorgdheid in Riad hebben gewekt. ,,Wie de ongelovigen tegen moslims steunt, wordt als ongelovige beschouwd. Het is een plicht om de jihad te voeren tegen iedereen die de aanval op Afghanistan steunt'', liet hij weten. Ook andere geestelijken hebben zich in deze zin uitgelaten. Daarom is misschien wel te begrijpen dat prins Nayef ervoor heeft gekozen de Amerikaanse aanvallen maar niet te steunen. De VS hebben immers nog lang de Saoedische olie nodig.