Pakistan en VS hebben eigen prioriteiten

De Amerikaanse minister Powell was vandaag in Islamabad. Pakistan en de VS zijn weer bondgenoten, maar hun belangen lopen niet gelijk op.

Voormalig president Clinton was de laatste Amerikaanse hoogwaardigheidsbekleder die Pakistan aandeed. Vorig jaar maart maakte hij een tussenstop in Islamabad, voornamelijk om zijn ongenoegen te ventileren over de coup van militair leider Pervez Musharraf en zijn bezorgdheid te uiten over het Pakistaanse kernwapenprogramma.

Ook het bezoek van Colin Powell duurde maar even en was evenmin feestelijk. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken arriveerde gisteravond onder strenge veiligheidsmaatregelen in Islamabad en vertrok vanmiddag alweer naar India. Toch verschilde de toonzetting van zijn ontmoeting met president Musharraf hemelsbreed met die van de Amerikaans-Pakistaanse dialoog in de afgelopen jaren.

Door zich aan te sluiten bij de internationale coalitie tegen terrorisme is Pakistan een cruciale bondgenoot geworden van Washington in Zuid-Azië. Pakistan verleent hand- en spandiensten bij de Amerikaanse aanvallen in Afghanistan, waarbij het overigens directe militaire betrokkenheid vermijdt.

Als dank daarvoor hoopt Islamabad te kunnen rekenen op duurzame financiële en economische hulp. Al was het alleen maar om de last van de opvang van meer dan twee miljoen Afghaanse vluchtelingen op zijn grondgebied te verzachten (terwijl rekening wordt gehouden met een nieuwe grote toestroom).

Met het bezoek van Powell en dat van de Britse premier Tony Blair anderhalve week geleden heeft Musharraf zijn status in de internationale politieke arena al flink opgewaardeerd zien worden.

Dat neemt niet weg dat Pakistan en de Verenigde Staten ieder hun eigen agenda hebben. Die bevatten niet noodzakelijkerwijs dezelfde prioriteiten. In zijn toespraak tot de bevolking heeft Musharraf op 19 september duidelijk gemaakt dat hij zich contre coeur aansloot bij de coalitie uit wier naam Afghanistan nu wordt bestookt. Dat was een rationeel besluit: het alternatief zou nationale zelfmoord zijn geweest.

Toch moet Musharraf rekening blijven houden met de gevoelens in zijn land. Daags na de eerste bombardementen in Afghanistan zei hij dat ,,gerichte'' aanvallen worden uitgevoerd op militaire doelen van de Talibaan en terroristische organisaties. Hij zei er ook op te rekenen dat de campagne ,,kort'' zou duren. Vanmiddag herhaalde Musharraf dat nog eens. Nu de bombardementen de tweede week in zijn gegaan, het einde ervan nog niet in zicht is en er steeds meer berichten komen over burgerslachtoffers, behoeft dat optimistische scenario aanpassing.

De meldingen over burgerslachtoffers zijn koren op de molen van de fundamentalistische partijen in Pakistan. Zij worden gedreven door religieus fanatisme en een gevoel van etnische lotsverbondenheid met de Pathaanse bevolkingsgroep waaruit ook de Talibaan voortkomen. Vooral in Baluchistan en in de Noordwestelijke Grensprovincie lopen de emoties hoog op. Hier wreekt zich, zeggen analisten, dat Musharraf na zijn coup wel de grote parlementaire partijen buitenspel heeft gezet, maar de fundamentalisten ongemoeid heeft gelaten. Sinds vorige week hebben de belangrijkste aanstokers huisarrest opgelegd gekregen en treden leger en politie met harde hand op.

Mogelijk een nog groter punt van bezorgdheid voor Musharraf betreft het toekomstig bestuur in Afghanistan. Islamabad is voor vrede en stabiliteit in zijn buurland, maar wil ook dat er in Kabul een regering komt die Pakistan vriendelijk gezind is. De Talibaan hebben op al die punten niet aan de Pakistaanse verwachtingen voldaan. Ze zijn eigengereider dan Islamabad lief is, en niet bereid tot diplomatieke toeschietelijkheid bij de uitlevering van Osama bin Laden. Ook Musharraf ziet daarom de noodzaak in van een nieuwe, brede regering in Kabul, en heeft gisteren zelfs een gezant van oud-koning Zahir Shah ontvangen. Maar hij heeft tegenover Powell nogmaals onderstreept dat hij niet wil weten van ,,een opgelegde oplossing'' waarbij een doorslaggevende rol is weggelegd voor (Tadzjiekse en Oezbeekse) milities van de zogeheten Noordelijke Alliantie. Die Afghaanse puzzel is nog lang niet gelegd en Musharraf zal alles op alles zetten om te voorkomen dat de stukjes niet op de verkeerde plaats vallen.

En tenslotte is er de kwestie-Kashmir. Ook hier rekent Musharraf op de steun van Amerika bij zijn pogingen India tot toeschietelijkheid te bewegen. Pakistan beschouwt de strijd in Kashmir als een gerechtvaardigde vrijheidsstrijd die niets van doen heeft met terrorisme, het etiket dat India erop plakt. Afgelopen voorjaar bezocht Musharraf de Indiase premier Vajpayee en recentelijk heeft hij het initiatief genomen voor nieuwe gesprekken. De Pakistaanse president wil dat de VS nu hun gewicht zetten achter zijn pogingen een doorbraak te forceren.

Een oplossing voor Kashmir zou Musharrafs positie in eigen land bijkans ongenaakbaar maken. Het zou Pakistan bevrijden van de last van een westelijk front. En het zou aartsrivaal India aftroeven in zijn pogingen de Pakistaanse rol in Afghanistan te minimaliseren. Powell vertrok vanmiddag vanuit Pakistan naar India, nog steeds een verplichte balanceeract voor bezoekende diplomaten.