Miltvuur zit meestal tussen de oren

Onbekende witte poeders veroorzaken overal ter wereld angst en paniek een gevoel van onveiligheid. ,,Volgens de regels van een terroristisch treffen hebben we deze oorlog al lang verloren.''

,,Antrax is geen besmettelijke ziekte en goed te behandelen'', zei de New-Yorkse burgemeester Rudolph – binnenkort Sir Rudolph – Giuliani gisteren. ,,Daarom vraag ik iedereen het hoofd koel te houden.''

Het was boter aan de galg gesmeerd. Van Washington tot Sydney en van Zuid-Korea tot Tsjechië grijpt de paniek over brieven met miltvuurbacillen om zich heen. Paniek is namelijk wel besmettelijk, via satelliet, glasvezel, drukinkt en de postbode dus.

Een Amerikaans vliegtuig maakt een noodlanding omdat een man `een envelop leegschudt bij de airconditioning'. Het blijken restjes confetti van een huwelijk. De kathedraal van Canterbury wordt verzegeld nadat kerkgangers hebben gezien dat `een man met een Arabisch uiterlijk' een `verdacht wit poeder' heeft laten vallen. Het is niks. In Duitsland rukt de politie uit nadat een man een `verdacht pakje' uit Amerika krijgt met `Gift' erop, Duits voor vergif, Engels voor cadeau.

Het verband met Osama bin Laden staat niet vast. Misschien zijn het anderen, die, zoals de FBI heeft geopperd, ,,jihadje spelen''. Wel is zeker dat de meeste incidenten vals alarm zijn. En dat wie de ziekte krijgt dankzij moderne antibiotica een goede kans loopt te genezen. Er is één dode gevallen. Griep, een virus, is pas gevaarlijk.

Zulke rationele argumenten leggen het nu af. Miltvuur zit tussen de oren. Na de vlieg- en liftangst die de aanslagen van 11 september hebben veroorzaakt, is dit een nieuw, haast beter voorbeeld van hoe terrorisme door de daders is bedoeld: de verspreiding van maximale angst met minieme middelen. Miltvuur is zo synoniem geworden met algehele kwetsbaarheid. Elk nieuw incident – echt of vermeend – en de megafoon van de media versterken dat gevoel van kwestbaarheid en onveiligheid.

,,Volgens de geaccepteerde regels van een terroristisch treffen is deze oorlog natuurlijk allang verloren'', schreef John le Carré dit weekeinde in The Daily Telegraph. ,,Door ons. Want welke overwinning kunnen we nog behalen die de nederlagen goedmaakt die we hebben geleden, laat staan die we voor de boeg hebben?''. Want ,,terreur is theater'', citeert hij een Palestijnse rebel na de moord op Israëlische atleten in München. ,,Het is moeilijk je nog theatralere, nog krachtiger daden van propaganda voor te stellen dan deze'', aldus Le Carré.

Bin Laden heeft die terroristen van een oudere generatie, die in ruil voor zendtijd of een losgeld bereid waren te onderhandelen, bijgezet in een bijna-nostalgisch verleden. Al Qaeda onderhandelt niet. Het wil maar één ding: het Westen raken op zijn zwakste plek, zijn ziel. Dat is gelukt, met duivelse genialiteit, voor de prijs van een paar pennemesjes en postzegels.

Bin Laden en zijn geestverwanten zijn erin geslaagd de infrastructuur en de informatiepomp van de Westerse democratieën als wapen te gebruiken tegen die democratieën zelf. Wat die samenlevingen als hun sterkte beschouwen, hun openheid, blijkt in de terroristische praktijk hun grootste zwakte.

Daarom is in de meest open samenleving, die van Amerika, het effect het grootst. Want het land dat zich sinds de Founding Fathers vastklampt aan wetten als eerste en laatste verdediging, voelt zich volslagen machteloos. Amerikaanse angsten waren vaak abstract en anoniem: asteroïden, een aardbeving, de Unabomber, de Poltergeist, de Bom, UFO's of een vijfde colonne van bodysnatchers. Bin Laden heeft de onbestemde angst een gezicht gegeven.

,,Vanuit zijn getande schuilplaats riep Osama bin Laden een zwerm demonische schepsels op om ons brein binnen te dringen'', schreef Maureen Dowd in haar jongste New York Times-column onder de titel `Het seizoen van de heks'. Want het ,,paradijs van trivia, zwelgend in celebrity, consumerism en de zegeningen van cosmetic surgery'' stelt zichzelf vijf weken later ,,vragen van leven en dood: van wie houd je en wie houdt van jou? Wat neem je mee als je huis of kantoor uit moet vluchten? Wie laat je je kinderen opvoeden als je doodgaat?''. Dankzij Osama bin Laden, de `Heer van het Kaad', aldus Dowd.

Dat `kwaad' confronteert de Westerse media met een prisoner's dilemma. Aandacht vergroot de angst en speelt terroristen mogelijk in de kaart, maar zelfcensuur berooft de kijkers en berooft lezers van de mogelijkheid zelf te oordelen. In de propagandaoorlog hebben Britse tv-zenders gisteren hun poot stijf gehouden. Hoewel de regering om zelfcensuur vroeg, zullen ze Bin Laden-video's `met beleid' blijven uitzenden. Want, zeggen ze, in de strijd tegen de angst hebben Westerse kijkers het meest aan hun eigen gezond verstand.