Loonstijging ambtenaren kan royaal uitpakken

Of de ambtenaren bij het rijk nu 3,2 of 3,8 procent meer loon krijgen – daarover kan men van mening verschillen – het rijk wordt wel een betere werkgever. Maar komt de door het kabinet gewenste loonmatiging niet in gevaar?

Meer geld, meer vrijheid, een hogere eindejaarsuitkering. Ambtenarenvakbond AbvaKabo kon gisteren niet wachten de resultaten van het bereikte onderhandelaarsakkoord voor de CAO van rijksambtenaren openbaar te maken. Met een juichend persbericht liep de bond meer dan een uur voor op de officiële persconferentie van werkgever Binnenlandse Zaken. Maar is de feestvreugde terecht?

De CAO voor rijksambtenaren is om twee redenen een interessante arbeidsovereenkomst. Ten eerste lijkt de CAO in strijd met de luide roep van het kabinet om loonmatiging.

Minister Vermeend (Sociale Zaken) stuurde onlangs nog een notitie aan de sociale partners (werkgevers en werknemers) met een door hem zelf doorgerekend economisch doemscenario om die wens kracht bij te zetten. Premier Kok en minister Zalm (Financiën) hamerden in de dagen rond Prinsjesdag onophoudelijk op ,,een verantwoorde loonstijging''.

Volgens AbvaKabo wacht de rijksambtenaren nu een salarisstijging van 4,2 procent structureel voor de komende 14 maanden, volgens Binnenlandse Zaken komt het neer op 3,8 procent op jaarbasis. Maar schijn bedriegt. Deze berekeningen zijn inclusief de 0,5 procent compensatie voor de aanpassing van het ziektekostensysteem, die de ambtenaren juist een hoop geld kost.

De feitelijke loonstijging van de ambtenaren bedraagt daardoor 3,7 procent in 14 maanden, ofwel een kleine 3,2 procent op jaarbasis. Dat is, zeker vergeleken met de verwachtingen van het Centraal Planbureau (die uitgaat van 3,75 procent loonstijging in 2002), een gematigde stijging.

In de tweede plaats bevat de CAO meer dan in andere jaren een aantal noviteiten die bedoeld zijn om de positie van de overheid als werkgever te versterken. Onderhandelaar namens minister De Vries (Binnenlandse Zaken) was directeur-generaal Martin van Rijn, tevens de opsteller van de notitie-Van Rijn, over de positie van de overheid als werkgever.

En Van Rijn heeft zijn eigen rapport goed verdedigd, zo blijkt. In de CAO komt een aantal afspraken terug die al stonden in het rapport van Van Rijn dat in februari uitkwam. Zo kunnen ambtenaren als ze dat willen hun werkweek verlengen van 36 naar 40 uur.

De overheid en de bonden gaan het beloningssysteem aanpassen, er komt meer aandacht voor prestatiebeloning, een bonus voor ouderen en de stapsgewijze invoering van een dertiende maand.

Deze verbeteringen van de arbeidsvoorwaarden moeten vooral méér mensen verleiden om bij de overheid te gaan werken, én te blijven.

De verbeteringen zijn mede mogelijk geworden dankzij een uitgebreid financieel pakket dat minister Zalm afgelopen voorjaar reserveerde. Zowel met lastenverlichting als met extra uitgaven zouden probleemsectoren als zorg, onderwijs, veiligheid en ook het rijk de nodige verbeteringen kunnen aanbrengen in hun arbeidsmarktpositie. Op Binnenlandse Zaken spreekt men dan ook tevreden van ,,het beste van twee werelden'': én een aantrekkelijke werkgever, én niet al te veel loonstijging.

Dat het hart op twee plaatsen klopt, kan ook verklaren dat Van Rijn gisteren sprak van een totale loonstijging van 3,8 procent op jaarbasis, en niet van de zuiniger uitleg die op 3,2 uitkomt. Overigens kunnen ook deze cijfers binnen twee weken een heel andere lading krijgen. Gisteren werd bekend dat het Centraal Planbureau op 1 november met nieuwe ramingen voor de groei van de Nederlandse economie komt. Dát het CPB opnieuw gaat rekenen duidt er op zijn minst op dat daar aanleiding toe is. En Zalm waarschuwde vorige week in de Kamer al dat de bijstellingen eerder neerwaarts dan opwaarts zullen zijn.

Anders gezegd: de economische variabelen waarop de CAO gebaseerd is, kunnen snel achterhaald zijn.

Werkgeversvereniging VNO-NCW reageert dan ook hogelijk verbaasd op het bereikte akkoord. ,,De richting waarin de lonen nu gaan is wat ons betreft een goede. Maar wij denken dat de nieuwe cijfers van het CPB aanleiding zullen zijn om een nog verantwoorder loonstijging te bepleiten'', aldus een woordvoerder van VNO-NCW.

De AbvaKabo liet gisteren weten erg blij te zijn met de datum van het akkoord. De bond wilde per se, ,,om erger te voorkomen'', vóór de nieuwe berekeningen de boeken gesloten hebben. Uiteindelijk zou de bond wel eens als grote winnaar van de onderhandelingen uit de bus kunnen komen. Het wachten is op 1 november.