Digitale fotografie bedreigt Polaroid

Met Polaroid dreigt een icoon van Amerikaans commercieel en technisch vernuft ten onder te gaan. `Druk op de knop en - whoaw! - er komt een foto uit.'

Bijna elke Amerikaan heeft er een in de kast liggen. Zo'n zwart, hoekig gevaarte, dat, als je hem oppakt, verrassend licht blijkt te zijn. Klap hem aan de voorkant open, en er komt een lensje en een flits tevoorschijn. Druk op de knop en er komt - whoaw! - een foto uit geschoven, die, als de filmcassette niet zo vers meer was, geel-bruin is gekleurd.

Nu de firma Polaroid surseance van betaling heeft aangevraagd is de kans groot dat deze Polaroid 600 OneStep camera's voor altijd in de kast blijven liggen. Daarmee is een icoon van Amerikaans commercieel en technisch vernuft ten onder gegaan. ,,De Polaroid is een volstrekt respectabele vorm van persoonlijke expressie', zegt Victor McElheny, auteur van `Insisting On The Impossible' (1998), een biografie van de oprichter en uitvinder van de Polaroid, Edwin Land. Maar `volstrekt respectabel' voldoet niet meer.

Ook al komen de camera's tegenwoordig in flitsende kleuren op de markt en iets kleinere omhulsels, onder namen als JoyCam en I-Zone, om de jeugd te behagen, Polaroids`instant fotografie' is ingehaald door de digitale fotografie. Digitale fotografie is niet alleen veel sneller (het resultaat is al na een seconde zichtbaar, in plaats van na negentig seconden) en van hogere kwaliteit, het leent zich ook nog beter voor ,,het delen van ervaringen'. Bij Polaroids kunnen alleen degenen die in de buurt zijn meteen meekijken, bij digitale fotografie is het instant publiek dankzij websites en email oneindig.

Polaroids horen helemaal bij de zorgeloze jaren zeventig van discobal en Disneyland. In het topjaar 1978 had het bedrijf uit Cambridge (Massachussets) meer dan twintigduizend mensen in dienst en haalde het een omzet van meer dan een miljard dollar per jaar. Wall Street beschouwde Polaroid als een van de barometers van de economie.

Haalden professionele fotografen aanvankelijk hun neus op voor de instant camera, in de jaren tachtig groeide hij uit tot het speeltje van kunstenaars zoals Andy Warhol, William Wegman en Nan Goldin. De foto's, met de kenmerkende witte rand, waren geliefd om hun directheid en ongekunsteldheid.

Het dikke, met zeventien lagen chemicalien geprepareerde fotopapier dat zichzelf na de belichting ontwikkelt en fixeert, had Edwin Herbert Land, een geniale, geflipte Harvard-student, reeds in 1947 uitgevonden. Het zou echter nog vijfentwintig jaar duren, voordat de eerste Polaroid Camera, de SX-70, op de markt kwam, voor de prijs van honderd dollar. Het was meteen een doorslaand succes, omdat de camera het tijdrovende en kostbare ontwikkelen en afdrukken in laboratoria overbodig maakte.

,,Polaroid gaf een nieuwe definitie aan fun', zegt McElheny. ,,Je nam de camera mee naar een feestje, of naar het strand. Of je nou echt lol had of niet, de foto zag er altijd goed uit. Als hij er niet goed uitzag, gooide je hem weg en nam je een nieuwe.'

Volgens McElheny werd de ondergang van Polaroid ingezet toen de videocamera, begin jaren tachtig, die rol overnam. Een van de laatste uitvindingen van Land, die in 1991 stierf, was de Polavision, de instant filmcamera. Het werd een flop die het bedrijf miljoenen kostte. Daarna kwamen de door concurrent Eastman Kodak gesponsorde printshops, die binnen een uur of nog sneller foto's konden ontwikkelen die veel scherper waren dan de Polaroid. En goedkoper. De Polaroid fotocassettes zijn berucht om hun prijs: minstens tien dollar voor slechts tien afdrukken.

De opkomst van de digitale fotografie begin jaren negentig werd door Polaroid niet op tijd herkend. Concurrent Eastman Kodak kocht voor zijn model Imation op tijd digitale technologie in van 3M, en beheerst nu de markt voor simpele, betaalbare digitale camera's. In een wanhoopsoffensief investeerde Polaroid nog miljoenen in een draagbare printer voor digitale foto's, maar toen was het al te laat.