`Ze noemen je naam niet, je bent als Arabier een terrorist'

In de VS hoeft maar weinig aan de hand te zijn om een Arabier verdacht te maken. Bij de behandeling van verdachten komen de grenzen van de rechtsstaat in zicht.

Yazees Al-Salmi had de pech dat hij Saoediër is. De 23-jarige student uit San Diego zal ongetwijfeld niet de enige zijn geweest die in de maanden voorafgaand aan de terreuraanslagen van 11 september contact heeft gehad met een van de daders. Hij bewoog zich nu eenmaal in de islamitische gemeenschap in San Diego, net als enkele terroristen.

Als Saoediër was Al-Salmi onmiddellijk verdacht. Op 22 september werd hij aangehouden, afgelopen dinsdag kwam hij vrij na een twee uur durend verhoor door een federale grand jury. Die kwam tot de conclusie dat Al-Salmi niets met de zaak te maken had.

Intussen is hij wel uit zijn flat gezet en heeft hij drie weken achterstand opgelopen bij zijn studie. In de Washington Post beschrijft Al-Salmi hoe vernederend hij zijn arrestatie vond. ,,Ze noemen je niet langer bij naam'', zei Al-Salmi over zijn bewakers. ,,Je heet ineens terrorist.'' Hij mocht niet met zijn familie spreken, en slechts een paar keer met zijn advocaat. Hij zat in een cel zonder douche en kreeg geen tandenborstel. Er werd geen rekening gehouden met zijn islamitische eetgewoonten.

Een kleine zevenhonderd mensen zitten gevangen, sommige al wekenlang en lang niet altijd op grond van een duidelijke verdenking. Daarnaast heeft de FBI, de Amerikaanse federale politie, nog zeker 190 personen op zijn verdachtenlijstje staan die nog niet zijn aangehouden.

Op 2 oktober werd een Libanees vrijgelaten wegens gebrek aan bewijs. Hij was vooral verdacht omdat hij werkte bij een beveiligingsdienst van de luchthaven Washington Dulles, waar vandaan een van de vier fatale vliegtuigen vertrok. De man had volgens de Christian Science Monitor weliswaar een officieel werkvisum, maar daar stond helaas een verkeerde werkgever op ingevuld. Die fout was voor de FBI aanleiding om hem op 15 september te arresteren. De man had het geluk dat hij al vier jaar in de VS was, waardoor het voor de FBI relatief eenvoudig was zijn gangen na te gaan. Veel moeilijker is dat als een arrestant nog maar kort in het land is.

Kritiek op het FBI-onderzoek neemt toe. Ook binnen de eigen gelederen bestaat volgens de Christian Science Monitor verbazing over de bereidwilligheid van inspecteurs om ,,de straat op te gaan en iedereen op te pakken die misschien iets fout heeft gedaan''. Volgens veel FBI-agenten is er sprake van een lack of focus, het ontbreken van een heldere doelstelling.

Minister van Justitie John Ashcroft ontkent dat er iets mis is. Het onderzoek speelt zich volledig af binnen de wettelijke kaders, zei hij donderdag in Newsnight van ABC. Maar in de Washington Post zegt een agent dat de grenzen van de burgervrijheden in dit onderzoek worden verkend. Mensen zitten soms langer dan een week vast zonder enige juridische bijstand en zonder contact met familie – vaak op grond van een vage verdenking. Advocaten klagen over het gebrek aan armslag, maar zwijgen uit vrees dat het zoeken van publiciteit negatieve gevolgen heeft voor hun cliënt.

De Amerikaanse justitie is uiterst terughoudend met informatie. In Newsnight zei Ashcroft dat ,,een aantal'' verdachten wordt beschouwd als material wittness, belangrijke getuige. Zij zullen in ieder geval worden voorgeleid. Daarnaast zijn volgens The Washington Post ten minste 165 mensen gearresteerd omdat er iets mis was met hun visum. Mocht tegen hen een uitwijzingsprocedure worden gestart, dan kunnen ze eindeloos worden vastgehouden.

De FBI ziet weinig aanleiding om zich zorgen te maken. Voor velen is het huidige onderzoek eigenlijk niets anders dan een inhaalslag van werk dat eigenlijk maanden en soms jaren geleden al gedaan had moeten worden.