Matte sfeer op Buchmesse door terreur in VS

Als gevolg van de terreuraanslagen in New York zijn veel Amerikaanse uitgevers dit jaar niet naar de Buchmesse gekomen. De sfeer op de beurs was daardoor ronduit mat.

De Frankfurter Buchmesse, de grootste uitgeversbeurs ter wereld, werd dit jaar overschaduwd door de terroristische aanslagen van 11 september en de oorlog in Afghanistan. De VVV in Frankfurt meldde dat het aantal hotelvernachtingen tijdens de beurs met 20 procent is gelopen en zo'n vijftig uitgevers, voornamelijk uit de VS, zegden af. Toch was er ook dit jaar een hype op de beurs: The Piano Tuner van de Amerikaanse debutant Daniel Philippe Mason. Ook de belangstelling voor `Afghaanse vrouwenboeken' was groot.

De sfeer werd bepaald door de politieke situatie en de strenge veiligheidsmaatregelen. ,,In alle jaren dat ik hier kom heb ik nog nooit zo'n ongelooflijk matte sfeer meegemaakt,'' aldus Vic van de Reijt van Nijgh & Van Ditmar. Plien van Albada van Prometheus/Bert Bakker: ,,Je wordt hier meestal gegrepen door een soort jachtinstinct, maar dat was dit jaar een stuk minder. Er zijn in de aanloop naar de beurs veel minder nieuwe titels en voorstellen op de markt gekomen. Amerikaanse uitgevers hebben even wat anders aan hun hoofd.''

The Piano Tuner, de debuutroman van de 25-jarige Amerikaanse auteur Daniel Philippe Mason, was de uitzondering. Het boek is een historische roman die speelt aan het einde van de negentiende eeuw, waarin een pianostemmer met een boot de jungle in trekt, om midden in Afrika een vleugel te stemmen, een gegeven dat sterk doet denken aan Heart of Darkness van Joseph Conrad. In de VS betaalde Knopf een miljoen dollar voor dit boek en het volgende van Philippe Mason. Bij het manuscipt werden twee A4'tjes gevoegd met een imposant curriculum vitae van de auteur, die veelvuldig werd onderscheiden als student biologie aan de Harvard universiteit.

Vijf Nederlandse uitgevers boden tegen elkaar op voor The Piano Tuner. De Bezige Bij kwam uiteindelijk als winnaar uit de strijd en kocht de twee boeken van Mason voor een bedrag dat directeur Robbert Ammerlaan niet wil onthullen. In de wandelgangen werd een bedrag van 150 duizend gulden genoemd.

De belangstelling voor Nederlandse literatuur in het buitenland is nog steeds groot, aldus directeur Rudi Wester van het Nederlands literair produktie- en vertalingenfonds. Er is vooral een duidelijke toename van de interesse voor de klassieken. De stille kracht van Couperus zal in een vertaling in het Hindi verschijnen bij de Indiaase uitgeverij Vani Prakhasan. De Koperen tuin van Vestdijk zal uitkomen bij de Zwitserse uitgever Arche Verlag. ,,De klassieken profiteren van het succes van moderne auteurs'', aldus Wester.

In Duitsland staat het werk van W.F. Hermans momenteel sterk in de belangstelling. Gustav Kiepenheuer Verlag in Leipzig bracht Die Dunkelkammer des Damokles uit met eem nawoord van de in Duitsland gevierde Cees Nooteboom en een buikbandje met een aanbeveling van zijn hand: `Die niederländische Literatur ist ohne Willem Frederik Hermans undenkbar.' De komende twee jaar zullen nog drie titels van Hermans bij Kiepenheuer verschijnen: De tranen der accacia's, Nooit meer slapen en Au pair. ,,Die Dunkelkammer is een spannende Krimi en een boek met buitengewone literaire kwaliteiten'', zegt Jörg Schieke, redacteur van Kiepenheuer. Tot zijn vreugde ontdekte hij onlangs dat Ruud Gullit De Donkere kamer van Damokles zijn favoriete boek heeft genoemd. ,,Dat moeten we gebruiken, dat werkt misschien nog beter dan Nooteboom.''

Harry Mulisch, op de beurs voor de promotie van de Duitse uitgave van Siegfried, heeft minder fiducie in de exportwaarde van Hermans. ,,Ik weet niet of het iets voor de Duitsers is. Dat werk is zo Nederlands.''

Ook Mulisch noemt de sfeer op de Messe bedrukt. ,,Het waren onbezorgde en optimistische tijden, de beurs ging omhoog. Nu worden we misschien wel vergast.'' Is het voor een schrijver niet ontmoedigend om omgeven te worden door miljoenen boeken? Mulisch: ,,Als het allemaal meesterwerken waren, zou je daar depressief van kunnen worden. Maar ik weet dat 99 procent van die boeken over een jaar weer verdwenen zullen zijn.''

De vredesprijs van de Duitse boekenbranche werd uitgereikt aan de filosoof Jürgen Habermas. Hij geldt als het democratisch geweten van Duitsland, maar wordt ook fel bestreden om zijn `politieke correctheid'. Bij de persconferentie voorafgaand aan de uitreiking kreeg hij uitsluitend vragen over de gebeurtenissen van 11 september. Was zijn filosofie die gericht op `machtsvrije communicatie' en het streven naar consensus nog wel relevant? ,,Een dialoog tussen culturen is buitengewoon ingewikkeld'', aldus Habermas. ,,Maar de noodzaak daarvan is na 11 september alleen maar groter geworden.''