`Vertrouwen reiziger in één klap vernietigd'

Zelf is hij niet bang na de aanslagen, maar om zich heen ziet hij het tegendeel. Jean-Claude Baumgarten, directeur van de WTTC, de organisatie die 4.500 miljard dollar aan economische activiteit omvat, is somber. `De echte klap is psychologisch.'

Het nagelknippertje en het Zwitserse zakmes waarmee hij al 25 jaar reist, kreeg hij niet terug na de vlucht uit New York, een van de eerste die vertrok sinds de aanslagen van 11 september. Maar Jean-Claude Baumgarten is er blij om. ,,Het liet me voelen dat het vertrouwen waarvan de reiswereld het wereldwijd moet hebben in één klap compleet is vernietigd'', zegt de directeur van de World Travel and Tourism Council (WTTC) in zijn Londense kantoor.

De luchtvaart- en cruisemaatschappijen, het hotelwezen, reisbureaus, congresorganisaties, autoverhuurders en creditcardbedrijven die de WTTC vertegenwoordigt, verkeren sinds een maand in diepe crisis. Hoe diep is nog onduidelijk, maar de voorspellingen zijn somber voor de branche die jaarlijks 4.500 miljard dollar (10.900 miljard gulden) aan economische activiteit genereert en werk biedt aan ruim tweehonderd miljoen mensen, of acht procent van de werkzame wereldbevolking.

Eén rekenmodel van de reislobby, dat uitgaat van een structureel verlies van 10 procent van de vraag, komt uit op wereldwijd 8,8 miljoen minder banen en een omzetverlies van 700 miljard gulden per jaar. 10 Procent minder vraag is een gok, geeft Baumgarten toe, maar niet helemaal onberedeneerd. Zo noteerde Amadeus, een bedrijf dat wereldwijd veel elektronische boekingen verwerkt op alle gebieden die de WTTC behartigt, de afgelopen maand een omzetdaling van 30 procent. Vliegmaatschappijen noteren soortgelijke cijfers, vooral op de transatlantische routes. Net als cruisebedrijven en andere leveranciers van `vakantiepakketten' in de luxe sector. Als het stof is neergedaald, zou het verlies in de VS op 10 à 20 procent kunnen uitkomen, gelooft de WTTC, en ,,iets gunstiger'' in de rest van de wereld.

De echte klap is psychologisch, zegt de 58-jarige Jean-Claude Baumgarten, tevens oud-directeur en vice-president van Air France. ,,Met het vertrouwen is de spontaniteit in de reis- en toeristenindustrie verdwenen. Van het ene op het andere moment op zakenreis gaan is er niet meer bij. Grote bedrijven laten een zo klein mogelijk aantal mensen naar congressen reizen. Spontaan besluiten ze dat, zeg, een weekeind met je collega's in Amsterdam door te brengen, er even niet in zit. Net als de gewoonte om drie, vier keer per jaar op vakantie te gaan.''

Dat hoeft niet altijd zo te blijven, gelooft Baumgarten. Zakelijk reizen zal wel bijtrekken en binnenlands toerisme kan tot op zekere hoogte transatlantisch verkeer vervangen, zegt hij. Maar dat gebeurt alleen als er geen nieuwe aanslagen komen én als ,,de fundamentele onzekerheid over veiligheid wordt weggenomen''.

Inspanningen door luchtvaartmaatschappijen en vliegvelden in de vorm van röntgenapparatuur en sky marshalls zijn daartoe onontbeerlijk, maar ,,speciale omstandigheden vragen speciale maatregelen'', zegt Baumgarten. Daarom heeft zijn vereniging deze week overheden opgeroepen bij te springen. Met de subsidies en belastingvrijstellingen die noodlijdende luchtvaartmaatschappijen al eerder hebben gevraagd (en deels gekregen), maar ook door het harmoniseren van wetgeving en een pr-initiatief op hoog niveau.

,,Aan draconische veiligheidsmaatregelen op het vliegveld van vertrek heb je niets als ze bij aankomst niet gelden. En als zo'n nieuw regime van kracht is, moet het worden uitgedragen door staatshoofden en premiers. Die hebben meer gezag en vertrouwen dan een minister van toerisme.''

De Golfoorlog (1990-'91), de laatste internationale crisis in de reis- en toerismesector, betekende een terugval in het verkeer tussen Europa en de VS met een kwart. Pas na twee jaar was het weer op zijn oude niveau, waarbij Europa sneller recupereerde dan de VS, en Azië weer sneller dan Europa. De schokgolven gaan echter veel verder dan de grote internationale vervoerders, zegt Baumgarten. De grensoverschrijdende crisis en de recessie die ermee samenhangt kan kleine reisagentschappen en andere bedrijfjes in ,,deze extreem gevoelige industrie'' gemakkelijk fataal worden. Want reizen, dat vroeger werd gezien als `extra', is tegenwoordig ,,steeds meer onderdeel van elementair economisch gedrag''.

Baumgarten zelf heeft zijn halve leven ongeveer in vliegtuigen gewoond. Hij is niet bang na de aanslagen, zegt hij, maar om zich heen ziet hij het tegendeel. Dit weekeinde vertrekt hij weer naar de VS voor een nieuwe ronde lobbywerk. Zonder nagelknipper. Maar met een Amerikaanse carrier. ,,Dat is mijn kleine protest'', zegt hij. ,,Want als ik dat niet zou doen, hebben de terroristen gekregen wat ze willen.''

Toerisme : pagina 18