`In de VS is het heel gewoon om van uitgever te wisselen'

Op de Frankfurter Buchmesse moest Tilly Hermans, ex-uitgever van Meulenhoff, de afgelopen dagen aan haar buitenlandse collega's uitleggen waarom auteurs als Adriaan van Dis en H.M.van den Brink haar zijn gevolgd naar de Veen-groep. Meulenhoff-directeur Annette Portegies legt zich neer bij hun vertrek, maar laat zich er niet door uit het veld slaan.

Op de Buchmesse heeft ze geen eigen stand, maar is ze te vinden onder de paraplu van de Veen Uitgevers Groep. Tilly Hermans, die anderhalve maand geleden na dertig jaar Meulenhoff verliet met medeneming van tientallen auteurs, heeft zelfs nog geen naam voor haar nieuwe uitgeverij. ,,Ik zocht in de Griekse mythologie naar het zusje van Atlas,'' zegt ze met een verwijzing naar de uitgeverij waarmee ze nauw gaat samenwerken. ,,Maar Atlas heeft alleen broers, onder wie Prometheus – en dat zou verwarrend worden.''

Hermans, die sinds haar vertrek bij Meulenhoff niet met de pers heeft gesproken (,,ik ben overvallen door de reacties op wat toch al een emotionele beslissing was''), beleeft een rustige beurs. Haar taak in Frankfurt is om de overstap van Adriaan van Dis, H.M. van den Brink, Marcel Möring en de anderen aan hun buitenlandse uitgevers uit te leggen. ,,Dat levert geen problemen op,'' zegt Hermans, ,,in Amerika is het heel gewoon om van uitgever te wisselen.'' De eerste boeken uit Hermans' stal (,,het zijn inmiddels dertig schrijvers, maar ik wil nog niet alle namen geven'') staan gepland voor de zomer van 2002: ,,Als dat niet lukt, beginnen we met een najaarsaanbieding. Ik streef naar een klein Nederlands fonds met zo'n 20 à 25 titels per jaar.''

Hermans' beslissing te vertrekken bij Meulenhoff, en dus bij het multimediaconcern PCM, heeft niet alleen lof opgeleverd van publicisten die er een protest tegen schaalvergroting en marktdenken in zagen, maar ook kritiek. Op de vraag waarom ze voor een ander groot concern heeft gekozen, én waarom ze in de eerste plaats bestsellerauteurs heeft meegenomen, antwoordt Hermans: ,,Mijn voorbeeld is [Atlas-directeur] Emile Brugman, die binnen Veen een prachtig fonds heeft kunnen opbouwen; net als hij wil ik niet helemaal zelfstandig zijn, want dan ben je te veel tijd kwijt aan bankzaken en andere dingen die niets met auteursbegeleiding van doen hebben. Dat ik alleen goed verkopende auteurs heb meegenomen is bewijsbare onzin: ik heb ook Roel Bentz van den Berg en K. Michel gevraagd, auteurs die ik de bestsellerstatus graag gun maar die daar nog ver van af zijn.''

Over haar redenen om weg te gaan bij Meulenhoff wil Hermans niet al te veel zeggen, maar de bezuinigingen bij PCM in de afgelopen jaren waren een belangrijke factor. ,,Er waren te weinig mensen om de auteurs te begeleiden; er kwam te veel op mij neer, ik woonde zowat op de uitgeverij. Het personeelsverloop was groot, en dus ook de onrust onder auteurs. Dat zie je ook aan het feit dat er niet alleen auteurs met mij zijn meegegaan, maar ook met [ex-Meulenhoffredacteur] Wil Hansen van uitgeverij Cossee.'' Hermans hecht eraan te zeggen dat haar beslissing van 4 september niets te maken had met het aantreden van de nieuwe directeur Annette Portegies bij Meulenhoff. ,,Ik kende Annette alleen als de schrijfster die voor ons de biografie van [de Belgische dichter-schrijver] Maurice Gilliams zou schrijven.''

Portegies, de 33-jarige Prometheus-redacteur die op haar tweede werkdag bij Meulenhoff een groot deel van haar Nederlandse fonds zag verdwijnen, zit op de Buchmesse maar een paar stands van Hermans vandaan. ,,Ik dacht natuurlijk wel: waar ben ik aan begonnen?'' zegt ze, nadat ze heeft verteld hoe ze meteen in de auto stapte om auteurs als Stefan Hertmans en Jan Siebelink `binnenboord te houden'. ,,Maar van tegenslag word je strijdbaar; het kón toch niet dat zo'n oude uitgeverij te gronde zou gaan? Van de concerndirectie krijg ik de kans om rustig, gedurende een paar jaar, aan een nieuw fonds te bouwen. Ik heb nooit overwogen om met mijn pootjes omhoog te gaan liggen.''

Portegies noemt de angst van auteurs voor grote concerns een mythe, opgeklopt door de media. ,,Ik heb van geen enkele schrijver gehoord dat hij of zijn weg wilde omdat het concern te groot is; dat kun je ook niet volhouden als je naar de Veen Uitgevers Groep gaat. Van een concern merk je als schrijver eigenlijk niets – ten minste niets nadeligs; op dit moment is PCM voor Meulenhoff juist een steun. Het geeft wel te denken wanneer auteurs klagen dat ze bij de uitgeverij niemand persoonlijk meer kennen, zoals het geval was bij Meulenhoff. Maar dat ga ik veranderen.''