De belangrijkste modernist van Nederland

In het verbouwde De Lucchi-paviljoen van het Groninger Museum krijgt het werk van leden van kunstkring De Ploeg een permanente plaats. Thans is er een overzichtsexpositie ingericht van de Ploeg-schilder Jan Wiegers.

,,Men voelt zich eenigermate bepygmaliond bij het aanschouwen van dit werk'', is het commentaar van de recensent van het Nieuwsblad van het Noorden in 1921 over een solotentoonstelling van Jan Wiegers. Het werk, vindt hij, doet denken aan ,,de onzekere letters van een kind''. Spijtig constateert hij dat ,,het tijdperk van het inhoudloos gestamel in de schilderkunst'' is aangebroken. Dat was nog een mild oordeel over het werk van kunstenaar Jan Wiegers (1893-1959), pionier van het modernisme in ons land. Het grote publiek vond zijn expressieve schilderijen met zijn non-conformistische kleurgebruik barbaars en brutaal. Wiegers geldt als de belangrijkste modernist van ons land en behoort met Leo Gestel en Jan Sluijters tot de voornaamste vertegenwoordigers van het expressionisme en de modernste kunstenaar van de Groninger kunstkring De Ploeg. Anders dan Sluijters en Gestel raakte hij na zijn dood in vergetelheid. Het Groninger Museum eert hem nu met een tentoonstelling in het onlangs verbouwde De Lucchi-paviljoen. In zeven zalen, waar felle fluoriserende kleuren als oranje, lila, paars en rose van de muren spatten, hangen 63 schilderijen en 32 werken op papier van Wiegers.

Conservator Han Steenbruggen stelde de expositie samen, de eerste uitgebreide overzichtstentoonstelling van Wiegers die ooit is georganiseerd in ons land. Een reden voor Wiegers onbekendheid is dat er geen volledig beeld bestond van de omvang van zijn werk. Veel werd in de loop der jaren verhandeld, waardoor een overzicht van zijn totale oeuvre ontbrak. Ruim drie jaar geleden plaatste het Groninger Museum advertenties in Duitse, Zwitserse en Nederlandse kranten met de vraag wie nog werk van de Groninger in bezit had. Er kwamen maar liefst meer dan 300 reacties van particulieren. Onbekende werken doken op, die alle werden gefotografeerd en gedocumenteerd. De expositie is samengesteld uit de eigen collectie van het museum en uit werk van 64 bruikleengevers, zowel musea als particulieren.

Jan Wiegers volgde de kunstacademie Minerva in Groningen. In 1918 richtte hij samen met onder meer Jan Altink en Johan Dijkstra de Groninger kunstenaarsvereniging De Ploeg op, uit ontevredenheid met de behoudende opvattingen van het Groninger kunstleven en de heersende burgermoraal. Het doel was moderne kunst te exposeren. In 1920 reisde Wiegers naar Davos, waar hij wegens tbc moest kuren. Het verblijf was van beslissende betekenis voor zijn artistieke ontwikkeling. Hij leerde er de Duitse expressionist Ernst Ludwig Kirchner kennen, die in grote, afgebakende, krachtige vlakken en weloverwogen kleurcombinaties schilderde en de onderwerpen veelal in zijn directe omgeving vond. Wiegers introduceerde binnen De Ploeg de op Kirchner geïnspireerde expressionistische stijl. Zijn Landschap met rode bomen, is kenmerkend voor zijn vroege werk en een schilderij dat volgens Steenbruggen `passie en pure expressie' ademt. Wiegers schilderde (in wasverftechniek) portretten, naakten, stillevens en landschappen. Tevens maakte hij tekeningen, etsen, litho's en houtsneden.Tussen 1920 en 1926 bezat hij een tomeloze werklust. Anders dan Kirchner waren zijn werken wilder en soms primitivistisch, stelt Steenbruggen, zoals Twee mannen in de sneeuw komend uit een café aan het Boterdiep. ,,Dit is bijna een Appel uit de jaren twintig'', aldus de conservator.

In het heringerichte en verbouwde paviljoen, mogelijk gemaakt door een gift van de Stichting Beringer Hazewinkel, krijgt werk van De Ploeg en andere noordelijke expressionisten een permanente plaats. Het Groninger Museum bezit 200 schilderijen, 600 tekeningen en 600 bladen grafiek van deze kunstenaarsbeweging, die de afgelopen vijftig jaar werden aangekocht. ,,Wij bezitten daarmee een van de grootste collecties op het gebied van de expressionistische kunst van ons land'', aldus directeur Kees van Twist van het Groninger Museum. ,,De Ploeg krijgt in Groningen met het nieuwe paviljoen nu de erkenning en aandacht die hij verdient''.

`Jan Wiegers 1893-1959 Groningen-Davos', t/m 3 maart, Groninger Museum.