Apocalyptisch wereldbeeld in verhalende videofilms

Er hangt een surrealistische sfeer in Baby, de ruimte die dit jaar het centrum is van het World Wide Video Festival. Op de bovenverdieping van de tot kunstsociëteit omgebouwde kerk aan de Keizersgracht in Amsterdam liggen diverse bezoekers onderuitgezakt in comfortabele zitzakken met koptelefoon op naar hypermoderne platte beeldschermen te staren. Middenin de steriele, witte zaal staat een metershoog aquarium waarin twee forse goudvissen rondzwemmen. Op de achtergrond klinkt ijl gezang, begeleid door zachte synthesizermuziek. Even lijkt het of je op de set van een Stanley Kubrick-film terecht bent gekomen.

Het idee dat je in een droomwereld rondzweeft, wordt versterkt als je plotseling een vreemde ontdekking doet: de vissen zwemmen op de maat van de muziek.

Het aquarium is een bijdrage van de Noorse kunstenaarsgroep Fatamorgana. Zij bouwden een ingenieuze constructie waarbij twee camera's de bewegingen van de dieren registreren en doorsturen naar twee computers.

Speciale software vertaalt de beelden naar geluiden. Zwemmen de vissen snel, dan zwelt de muziek aan. Naderen ze elkaar, dan klinken er meerdere stemmen, alsof de beesten daadwerkelijk met elkaar communiceren. Gehypnotiseerd blijf je naar het wonderlijke samenspel kijken.

Maar zodra je plaatsneemt achter een van de beeldschermen, sta je in één klap weer midden in de dagelijkse realiteit. Veel kunstenaars laten documentair werk zien met een uitgesproken politiek karakter. En omdat het festival dit jaar speciale aandacht besteedt aan mediakunst uit Afrika en de Arabische wereld, kom je veel beelden tegen die, gezien de recente aanslagen, een hoge actualiteitswaarde hebben.

Het 19de World Wide Video Festival, dat dit jaar met werken van 110 kunstenaars uit zesentwintig landen zijn naam meer dan ooit eer aandoet, biedt de bezoekers zo de kans om ook de andere kant van het verhaal te horen.

De meeste niet-westerse video's bestaan uit eenvoudige ooggetuigenverslagen. Zo laat de Libanees-Canadese kunstenaar Jayce Salloum in zijn film Everything and Nothing (2001) de Libanese verzetsstrijdster Soha Bechera aan het woord. Bechera, in haar eigen land een nationale heldin, zat tien jaar in Zuid-Libanon gevangen en werd mede dankzij een eerdere documentaire van Salloum vrijgelaten. In zijn nieuwste film kan ze ongehinderd haar levensverhaal vertellen en haar gal spuien op Israël. Een andere Libanese film, Red is the Colour of my Eye (2000) van Nesrine Khodr, bestaat uit korte straatinterviews met de trotse bewoners van de Hamra, een winkelstraat in Beiroet die met man en macht weer opnieuw opgebouwd is.

Met de afstandbediening in je hand zap je langs het wereldleed dat op de diverse monitoren voorbijtrekt. Je ziet de stemmige zwart-witbeelden van straatkinderen in Dakar, gefilmd door de pas negentienjarige Senegalees Papisthione. Je laat je verbazen door de nieuwe rijken in Cairo die zich in de film Cosmetic Surgery (2000) van de Egyptenaar Hassan Khan nieuwe lichamen laten aanmeten. En je luistert naar het relaas van een gevluchte Joegoslavische vrouw die alleen maar kan dromen van een nieuw huis (Model House van Goran Radovanovic). Het zijn stuk voor stuk korte, liefdevolle documentaires die weinig verschillen van de reportages die bij Netwerk of 2Vandaag worden uitgezonden.

Opvallend is dat ook onder de westerse deelnemers aan het festival de behoefte om verhalen te vertellen groot is. Nadat videokunst in de jaren negentig steeds meer een abstracte richting uit leek te gaan, ligt de nadruk nu op geëngageerd, narratief werk.

Zo maakte de Amerikaanse kunstenaar Steven Matheson een prachtige korte film (Apple Grown in Wind Tunnel, 2000) over een ondergronds netwerk van zieken in de Verenigde Staten. In dreigende zwart-witbeelden vertelt de fictieve documentaire het verhaal van een groep mensen die illegale recepten voor medicijnen via de radio uitwisselt, in een tijd dat alle natuurlijke bronnen uitgeput zijn. Het is een apocalyptisch, maar ook een geloofwaardig wereldbeeld dat Matheson ons voorschotelt. Zijn werk is exemplarisch voor de serieuze ondertoon die vrijwel alle werken op deze editie van het World Wide Video Festival kenmerkt.

Tentoonstelling: World Wide Video Festival. T/m 11 nov in Baby (Keizersgracht 676), Arti et Amicitiae, De Appel, de Melkweg, de Veemvloer en De Brakke Grond in Amsterdam.

Inl.: www.wwvf.nl of (020) 4207729. Cat. ƒ 50,-.