Winst blijft een droom voor Martinair

Na een jaar van zware tegenslagen dacht Martinair dit jaar weer uit de verliezen te kunnen komen. Maar daar komt president-directeur Aart van Bochove nu van terug. Rode cijfers zijn onontkoombaar, zegt hij.

Iedere ochtend om half negen zitten ze in zijn kamer op de vierde verdieping van het Martinair-hoofdkantoor, de zes managers die de dagelijkse gang van zaken bij de chartermaatschappij beheren. De president-directeur van Martinair noemt het geen crisisberaad. Ze komen elke dag samen, omdat na de terroristische aanslagen in de Verenigde Staten niemand in luchtvaartland kan voorspellen hoe de volgende dag er uit ziet. Ook Aart van Bochove (62), president-directeur van Martinair, weet dat niet.

Precies een jaar geleden stond Martinair er financieel slecht voor. De snel stijgende kerosinekosten waren te laat afgedekt, de dollar steeg hard mee en bovendien werd de maatschappij in bijvoorbeeld Miami doodgeconcurreerd door moedermaatschappij KLM en haar partner Northwest (,,Nog steeds, trouwens'').

Na de tegenslagen had de directie van Martinair gehoopt aan het eind van dit jaar weer uit de verliezen te kunnen komen. De bezuinigingen hadden hun vruchten afgeworpen. Martinair vloog deze zomer bijvoorbeeld al de helft minder naar de Verenigde Staten en het Verre Oosten. ,,Ik moet zeggen dat ons dat nu wel goed uitkomt'', zegt Van Bochove op zijn werkkamer op Schiphol-Centrum – met een fraai uitzicht op de Kaagbaan.

Ongeveer driehonderd van de 3.000 banen werden geschrapt. Het concern boorde nieuwe markten aan voor vrachtvervoer, bijvoorbeeld de auto-industrie, of het gespecialiseerde vervoer van bloemen en paarden naar landen als Australië of Mexico. De koersveranderingen hebben te maken met het vrachtvervoer naar het Verre Oosten, dat met 40 procent is teruggelopen, mede door de inzakkende it-industrie. ,,We hebben twintig jaar lang 4 of 5 keer per week op Taiwan gevlogen. Sinds september zijn we helemaal gestopt.'' Desondanks staat Martinair met 66 bestemmingen inmiddels op de negentiende plaats van luchtvrachtmaatschappijen in de wereld.

Daarom meldde de directie aan de aandeelhouders KLM en Nedlloyd (beide voor de helft eigenaar van Martinair) dat zij ,,volgens de meest conservatieve berekeningen'' een verlies van 63,8 miljoen gulden konden verwachten, vergeleken met een verlies van 185 miljoen gulden vorig jaar.

En toen volgden de aanslagen op 11 september – de dag die de commerciële luchtvaart voorgoed veranderde. Het vrachtvervoer is volgens Van Bochove op peil gebleven. Het passagiersvervoer zal deze winter met 15 procent teruglopen. Rode cijfers zijn onontkoombaar, zegt hij.

Daarnaast ,,bemoeide'' oprichter Martin Schröder zich op de achtergrond met het bedrijf. Volgens Van Bochove kon Schröder het bedrijf niet loslaten. ,,Hij kon iedereen overal op aanspreken, maar wilde zelf nergens op aangesproken worden'', bekritiseert Van Bochove zijn voorganger. Enkele weken geleden nam Schröder afstand van de drie commissariaten die hij had bij de dochterondernemingen van Martinair. ,,Die bedrijven presteerden overigens helemaal niet goed'', meldt Van Bochove. Na een ruzie over ,,een persoonlijke kwestie'' is Schröder opgestapt. ,,Dat had niets met mijn beleid te maken'', is het enige dat Van Bochove hierover wil zeggen.

Vorig jaar zei een woordvoerder van het bedrijf dat Martinair nog enkele maanden zelfstandig vooruit kon. Van Bochove zegt nu nog jaren in deze situatie te kunnen bestaan.

Die situatie is dat mede-eigenaar Nedlloyd al jaren van het belang in de chartermaatschappij af wil, voor een redelijke prijs. ,,Emotioneel gezien zouden we onze red spirit willen behouden. De ratio zegt dat we op den duur in een ander bedrijf op moeten gaan. De luchtvaart moet consolideren, net zoals andere sectoren. Onze voorkeur gaat dan uit naar KLM.''

Bij zijn aantreden in 1998 kreeg Van Bochove van de commissarissen als opdracht mee Martinair en Transavia (voor 80 procent van KLM) te integreren. De twee zouden een `leisuregroep' vormen binnen KLM. KLM wil al jaren Nedlloyds helft van Martinair overnemen, maar krijgt hiervoor geen toestemming van de Europese Commissie in Brussel. KLM zou in eigen land te groot worden. Hij noemt het beleid van Brussel ,,uiterst schadelijk'' voor de toekomst van de Europese luchtvaart. ,,De luchtvaart is bij uitstek een internationale sector. Met een dergelijke houding zal er nooit een sterke Europese maatschappij kunnen ontstaan. De Verenigde Staten liggen wat dat betreft al jaren voor op Europa.''

Het Europese beleid is volgens Van Bochove ook de reden waarom Sabena, Swissair en Aer Lingus nu in de problemen zitten. Nu de crisis in de Europese luchtvaart steeds dreigender vormen aanneemt krijgt Brussel volgens hem wel langzamerhand meer oog voor de consolidatie in de luchtvaartindustrie – een trend die zich in de Verenigde Staten al jaren geleden inzette en heeft geleid tot vijf of zes grote maatschappijen waar de EU nog veertien flag carriers heeft. ,,Maar wie wil er nu nog investeren in airlines?'', zegt Van Bochove, doelend op de crisis die uitbrak op 11 september. Nu de integratie met KLM voorlopig van de baan is, heeft Van Bochove zijn zinnen gezet op het zo goed mogelijk besturen van een zelfstandig Martinair.