En minutenlang zwijgt de clip

Het aardigste programma van MTV is het dagelijkse uurtje na achten waarin nieuwe videoclips worden vertoond. Dan is de kans het grootst dat je opmerkelijke filmpjes krijgt te zien die verder nooit of hooguit heel laat op de avond worden vertoond. Bovendien worden de video's ingeleid door Romeo Egbeama, een presentator die geen last heeft van de zelfingenomen joligheid die de medewerksters van TMF zo onuitstaanbaar maakt. Verreweg de merkwaardigste clip die deze week tijdens het uurtje New wordt vertoond, is Xmas Steps van de Schotse band Mogwai, een al wat ouder nummer dat eind september opnieuw is uitgebracht. De eerste beelden tonen een zwoegende arbeider uit voorbije tijden die een kolenwagen leegschept. De stijl van het filmpje is die van het Duitse expressionistische films als Dr. Mabuse. Dit is niets bijzonders: het Duitse expressionisme is tenslotte al jarenlang een rijke bron van inspiratie voor videoclips. Wel opmerkelijk is dat de eerste beelden niet worden begeleid door muziek.

Zwijgend schept de arbeider voort en met enige zorg kijk je naar de kolenwagen die niet veel leger wordt. Dit kon wel eens lang gaan duren, denk je, en dat klopt. Beelden van de arbeider die een kolenkarretje voorttrekt volgen en nog steeds heerst er absolute stilte. Je begint te twijfelen aan je tv en zet het geluid wat harder, maar hoe hard je dat ook zet, het blijft stil. Vervolgens ben je er zeker van dat er in de MTV-studio's iets mis is gegaan en dat het filmpje aanstonds abrupt zal worden afgebroken door de mededeling dat er een storing is. Maar ook dit gebeurt niet.

Wel zie je een vrouw met jaren-twintig haar het donkere hol binnenkomen waar de arbeider zijn werk moet doen. Nog steeds geen muziek en geen geluid. Ze doet een koffertje open, haalt er twee langharige laarzen uit en zet die voor de arbeider neer. Hij trekt ze aan en springt van vreugde. Nu duurt de clip al enkele minuten en nog steeds heerst absolute stilte. Samen lopen de arbeider en de vrouw over spoorrails de fabriek uit. Dan pas klinken er eenvoudige gitaarakkoorden.

Man en vrouw benen door een weide en komen ten slotte aan bij een Engelse snelweg die onmiskenbaar van nu is. De instrumentale muziek wordt heftiger en dissonanter. De man kijkt enige tijd verbijsterd naar de snelweg en keert weer terug naar zijn fabriek. De muziek wordt zachter en zachter, maar verdwijnt niet helemaal. Ook de vrouw gaat de fabriek weer binnen, doet haar koffertje open en zet de laarzen opnieuw neer voor de kolenschepper. Die kijkt haar verbaasd aan. Einde film.

Het zou een stunt zijn geweest als Mogwai de eerste zwijgende videoclip had gemaakt. Misschien wilde de groep dit ook wel, maar besefte ze halverwege dat een clip zonder geluid een onmogelijkheid is: een geluidloze videoclip is natuurlijk niets anders dan een zwijgende film en die wordt niet uitgezonden door MTV.

Toch werkt Xmas Steps alleen zolang er geen muziek klinkt. Alleen dan wordt de zappende kijker die bij het logo van MTV rechtsboven in beeld permanent lawaai verwacht, op het verkeerde been gezet. Zodra de muziek klinkt, kijk je naar een vrij gewoon filmpje dat van slechte filmmuziek is voorzien en dat vermoedelijk als duistere moraal heeft dat een kolenscheppend leven uit de jaren twintig de voorkeur verdient boven dat van de eenentwintigste eeuw.

(www.mogwai.co.uk)