Als Amerika slaapt

In 6 Nightmares heeft Anthony Lake, nationaal veiligheidsadviseur van president Clinton van 1993 tot 1996, zijn (weinig boeiende) memoires vermengd met een analyse van de gevaren die de Verenigde Staten in de 21ste eeuw bedreigen. Zijn boek, dat ruim vóór de aanslagen van 11 september verscheen, is bedoeld als waarschuwing: het buitenland herbergt veel grotere gevaren dan de elite in Washington, politici en media, na het einde van de Koude Oorlog wilden weten. Hij begint zijn boek met het gevaar van `nieuw terrorisme', met gebruik van biologische en chemische wapens, dat nu griezelig actueel is.

Het nieuwe terrorisme is wel geduid als de strijd van `jihad versus McWorld', een strijd om het behoud van een eigen etnische identiteit jegens economische en culturele mondialisering. Maar Lake onderstreept juist dat de gevaren van het nieuwe terrorisme onlosmakelijk met die mondialisering zijn verweven. De trend van toegenomen migratie en liberalisering van de wereldhandel, maakt ook internationale netwerken van terroristen en criminelen, ongrijpbaar. Ramzi Ahmed Yousef, die verantwoordelijk was voor de eerste aanslag op het World Trade Center, maakte bijvoorbeeld gebruik van het internet om gecodeerde boodschappen te versturen. En ook de chemische industrie is gemondialiseerd, wat heeft geleid tot een toename van het internationaal verkeer van chemicaliën.

De `postmoderne terrorist' wordt niet gemotiveerd door een politieke agenda, schrijft Lake, `maar simpelweg door haat'. Hij is volgens Lake niet op zoek naar heroïek, maar wil alleen dood en verderf zaaien met massavernietigingswapens. Hier laat Lake zijn weerzin tegen het terrorisme teveel zijn analyse beïnvloeden. Inmiddels is gebleken dat die categorieën niet zo gemakkelijk te scheiden zijn, en dat diepe haat en een politieke agenda, massamoord en misplaatste heroïek, elkaar niet hoeven uit te sluiten.

6 Nightmares is niet alleen een urgente diagnose, maar ook een symptoom van het gebrek aan duidelijke politieke richting in Washington. Lake signaleert zo'n waslijst aan gevaren, dat daar nauwelijks een lijn in valt te ontdekken. Het klassieke onderscheid tussen economisch, veiligheids- en buitenlands beleid is vervallen. Hij maakt ook nauwelijks onderscheid tussen binnenlandse en buitenlandse politiek. Een van zijn zes `nachtmerries' – steeds voorafgegaan door een knullig, fictief toekomstscenario – is het verziekte partijpolitieke bestel in Washington en de vermenging van informatie en entertainment in de Amerikaanse media. Hij behandelt verder onder meer internationale drugshandel, computercriminaliteit en computerterreur, de verspreiding van kernwapens en de noodzaak van Amerikaanse deelneming aan vredesoperaties.

Slechts met de grootst mogelijke moeite kan uit deze inventarisatie een samenhangend veiligheidsbeleid worden gedestilleerd. Heldere prioriteiten ontbreken. De aanbevelingen die Lake doet zijn dan ook mager. Hij houdt een pleidooi voor een sterker `gevoel van urgentie' en betere samenwerking tussen verschillende overheidsinstellingen. Maar dé oplossing bestaat niet, onderstreept hij.

Anthony Lake: 6 Nightmares. Real Threats in a Dangerous World and how America can meet them. Back Bay, 318 blz. ƒ47,05 (pbk)