Afscheid in stijl van gereformeerd instituut

De ontmanteling van het gereformeerde bolwerk dat Abraham Kuyper ooit bouwde, nadert zijn voltooiing. De Antirevolutionaire Partij (1879) ging twintig jaar geleden op in het CDA, de Vrije Universiteit (1880) legde haar gereformeerde karakter al decennia geleden af en de Gereformeerde Kerken (1886) hebben een nieuw leven gevonden in het Samen op Weg-proces met hervormden en lutheranen. Morgen wordt een van de laatste gereformeerde pilaren die nog overeind stonden door de betrokkenen zelf omvergehaald. Op een vergadering in de Gertrudiskapel in Utrecht heft de bijna tachtigjarige Reünisten Organisatie der SSR zichzelf op. Het verenigingsarchief wordt overgedragen aan het Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme van de Vrije Universiteit. En daarmee wordt weer een stukje gereformeerd, antirevolutionair leven tot christelijke historie.

Gereformeerde studenten aan openbare universiteiten vormden aan het eind van de 19de eeuw eigen verenigingen, die rond 1900 de naam Societas Studiosorum Reformatorum (SSR) kregen. In 1922 besloten studenten en afgestudeerden tijdens een SSR-diesviering in het Amsterdamse Hotel Americain tot de vorming van de Reünisten Organisatie (RO). Zij hoopten zo de tijdens de studie gesmede banden te bestendigen en het proces van bezinning op de relatie tussen bijbel en wetenschap te stimuleren. In de jaren daarna werden regionale reünistenkringen gevormd, waarvan een tiental tot op de dag van vandaag nog regelmatig bijeenkomt. Een centrale plaats binnen de RO hadden de jaarlijkse meerdaagse congressen over actuele thema's op het grensgebied van geloof en wetenschap.

Direct na de Tweede Wereldoorlog liepen lokale SSR-verenigingen nog in het spoor der vaderen. Oud-minister De Ruiter (Justitie en Defensie), die in 1948 lid werd van SSR-Utrecht: ,,We bereidden ons voor op onze taak in de samenleving. We hoopten te kunnen uitdragen wat we in de SSR opstaken. Maar daarbij was onze blik toch vooral op het gereformeerde leven gericht. De geest van de SSR was nogal gesloten.''

In de jaren zestig groeiden de plaatselijke studentenverenigingen en de Reünisten Organisatie uit elkaar. Terwijl de meeste SSR-verenigingen seculariseerden en hun gereformeerde karakter verloren, bleef de RO nadrukkelijk vasthouden aan haar traditionele grondslag: de bijbel als het Woord van God, zoals beleden in de gereformeerde belijdenisgeschriften.

Een van de voortrekkers was de gereformeerde historicus dr. George Puchinger. In 1962 trad hij tot het bestuur toe en van 1964 tot 1974 was hij voorzitter van de RO. Hij organiseerde spraakmakende congressen over thema's als Rome en de Reformatie, secularisatie, literatuur, de relatie tussen hervormd en gereformeerd. Ter voorbereiding publiceerde hij uitgebreide interviews met ter zake deskundigen in het verenigingsblad, die vervolgens gebundeld werden uitgegeven. Luisterde men tot de jaren zestig nog voornamelijk naar opvattingen uit eigen kring, daarna kwam er meer oor voor de ideeën van andersdenkenden, met wie men dan gaarne de confrontatie aanging.

Drs. Piet Geljon, afkomstig van SSR-Amsterdam, momenteel penningmeester en van 1994 tot 1999 voorzitter van de RO, zegt wel enigszins weemoedig te zijn over de opheffing. ,,Het markeert het einde van een periode, het was een organisatie waarin je goede banden hebt aangeknoopt.'' Maar hij wil er niet dramatisch over doen. ,,Het ledenbestand is in de loop der jaren vergrijsd. Van de bijna duizend leden in de jaren zestig zijn er nu nog tweehonderd over. Pogingen om aansluiting te vinden bij andere christelijke studentenorganisaties hebben onvoldoende nieuwe leden opgeleverd. De belangstelling voor grootschalige meerdaagse congressen is voorbij. Dan is het goed om er een punt achter te zetten.''

Oud-minister De Ruiter, de laatste jaren weer trouw bezoeker van de reünistencongressen, vindt ook dat de tijd voor opheffing is aangebroken. ,,Er kwamen vrijwel alleen nog ouderen. Daardoor was er geen voeding meer vanuit jongere generaties. Nieuwe denkbeelden werden zeker aangedragen, maar het werd al met al te vrijblijvend. Waren we nog langer doorgegaan, dan was het onbevredigend geworden.''

De RO neemt morgen in stijl afscheid van zichzelf, maar ze ziet dit niet als het definitieve afscheid van de gereformeerde wereld. De eerste toespraak, door prof. dr. G.J. Schutte van de Vrije Universiteit, gaat over wat de gereformeerde wereld heeft betekend, de laatste rede, van prof. dr. R. Kuiper, bijzonder hoogleraar aan de Erasmus Universiteit en medewerker van de ChristenUnie, is getiteld: ,,Heeft de Gereformeerde wereld nog toekomst?''

Het is opmerkelijk dat de erfgenamen van Abraham Kuyper het antwoord op die vraag nu uit die hoek hopen te vernemen. Toen het programma werd opgesteld, kon niemand nog vermoeden dat het CDA weer geleid zou worden door gereformeerde mannenbroeders als Jan Peter Balkenende en Bert de Vries.