Monti stellig over grenzen markten

Ondanks grote politieke druk uit Parijs, heeft Commissaris Monti de fusie van twee Franse bedrijven verboden. Hij pareert kritiek vooral met een `Europese' boodschap.

Het was voor Eurocommissaris Mario Monti (Mededinging) weer eens zo'n dag. Twee spectaculaire besluiten – verbod van de Franse fusie Schneider/Legrand en boete voor DaimlerChrysler – en aan de wereldpers vertellen hoe het er met het Europese mededingingsbeleid voorstaat. De 58-jarige Italiaanse econoom doet dat vol verve, op wat professorale toon en onverstoorbaar, maar altijd met een vleugje humor en veel politiek gevoel. ,,De burger zal zich soms afvragen wat Brussel voor hem doet,'' zei hij gisteren. Monti legt dat dan glashelder uit. DaimlerChrysler kreeg bijna 72 miljoen euro boete, omdat de autoproducent goedkope parallelimport blokkeerde, aan dealers verbood kortingen te geven en de leasemarkt monopoliseerde. Het was al de vierde keer sinds 1998 dat Brussel de auto-industrie beboette. ,,De regels zijn volkomen duidelijk'', onderstreepte Monti.

Het gaat om de Europese verdragsbepaling (artikel 81) die kartelafspraken aan banden legt. De auto-industrie profiteert nu nog van de zogenoemde 'blokuitzondering' voor distributie via een exclusief dealernet. Maar Monti heeft er genoeg van dat de fabrikanten hun dealers in een wurggreep houden ten koste van de consument. Hij liet er gisteren opnieuw weinig twijfel over bestaan dat de regeling, die in elk geval tot september 2002 doorloopt, op de helling gaat.

Van het argument van de auto-industrie dat de service aan de klant dan in het gedrang raakt, is Monti niet onder de indruk. De consumentenorganisaties steunen hem van harte.

De Italiaanse ex-hoogleraar in de economie heeft weinig tegenwind bij de aanpak van kartels. De economische logica is tamelijk helder. Bij zijn besluiten over fusies en overnames heeft Monti meer uit te leggen. De politieke druk is vaak groot. De Franse president Chirac intervenieerde in Brussel om de fusie van Schneider en Legrand – beide producenten van apparatuur voor de stroomsector – te bepleiten. Anders dreigden overnames uit het buitenland. Juist dit argument maakte op `Europeaan' Monti geen indruk.

Interessantere kritiek kwam onlangs van de Finse premier Lipponen. Volgens Lipponen zijn kleinere landen in het nadeel door het Europese mededingingsbeleid. In de geografisch afgelegen Scandinavische landen zouden fusies minder op Brusselse goedkeuring kunnen rekenen, omdat zo'n gefuseerde firma al snel een `dominante' positie op de thuismarkt heeft. Dit ongenoegen leeft in Scandinavië al langer. Vorig jaar sneuvelde de fusie van de Zweedse truckfabrikanten Volvo en Scania, en vorige maand ging een fusie van de Zweedse banken SEB en FSB niet door.

Op bezoek in Finland gaf Monti onlangs in een speech uitvoerig repliek. De definiëring van de markt voor fusiepartners is volgens hem een ,,hoeksteen'' in het mededingingsbeleid. Zo analyseren Monti's ambtenaren nauwkeurig welke alternatieven afnemers en consumenten hebben. Ook nationale voorkeuren en culturen spelen mee. Bij Volvo/Scania en SEB/FSB zorgden met name hun wijd vertakte distributie- en service-netwerk – vooral in automobiel- en banksector onmisbaar – voor marktdominantie.

Ondanks dat Monti eerder dit jaar boze Amerikaanse reacties uitlokte met het verbod van de megafusie General Electric/Honeywell wegens `dominantie' in Europa, blijft hij erbij dat het verschil met de Amerikaanse aanpak niet zo groot is. ,,Het feit dat de EU een unie van soevereine staten [met nationale grenzen] is, maakt een geografische marktdefinitie ingewikkelder dan in de VS . Maar dat weerhoudt Amerikaansemededingingsautoriteiten er niet van te concluderen dat markten binnen de VS lokaal kunnen zijn.''

Volgens Erik Berggren van de Europese werkgeversorganisatie Unice is 'marktdefinitie' in elk geval ,,geen harde wetenschap''. Met de opkomst van nieuwe technologieën – internet als distributiekanaal – wordt het nog moeilijker. Berggren voorziet dat het debat nog aanwakkert door Monti's plan om mededingsbeleid deels te decentraliseren naar de lidstaten, een plan bedoeld om Monti's ambtenaren tijd te geven voor de belangrijkste kwesties.

De Brusselse advocaat Wim Nauwelaerts (Hogan & Hartson) legt de bal deels bij de bedrijven zelf, ofwel bij zijn eigen cliënten. ,,Bedrijven moeten in een veel eerder stadium met Monti's ambtenaren praten. Die staan op basis van argumenten open voor ruimere marktdefinities. Advocaten in mededinging besteden er 80 procent van hun tijd aan.''

Met cijfers maakte Monti vorige week in Finland duidelijk dat Scandinavische fusies niet significant vaker op weerstand stuiten. Het verbod van de Franse fusie van Schneider met Legrand geeft hem een extra argument. Ook wees hij erop dat Scandinavische bedrijven elders partners kunnen vinden. Een voorbeeld is Volvo-trucks dat Renault-trucks inpalmde. Maar Monti's belangrijkste boodschap was een Europees politieke. ,,De verdere liberalisering en harmonisering van Europese markten, zullen vanzelf leiden tot een grotere marktomvang.''