Directe houding van militaire leider kweekt begrip in Pakistan

De Pakistaanse president Pervez Musharraf speelt een hoofdrol in een crisis die hij niet heeft gewenst. Maar geen paniek: de generaal weet hoe te handelen als het er op aankomt. Toen hij twee jaar geleden in het buitenland vernam dat de toenmalige premier Nawaz Sharif hem als chef van de strijdkrachten wilde ontslaan, stapte hij onmiddellijk in het vliegtuig naar huis en zette Sharif aan de kant. Wegens vriendjespolitiek, ondermijning van 's lands belangrijkste instituties en corruptie, zo legde hij op 13 oktober van dat jaar uit in een toespraak voor radio en televisie.

Dezelfde openheid betrachtte de 58-jarige Musharraf afgelopen maand toen hij het volk kond deed van zijn besluit zich aan te sluiten bij de internationale coalitie tegen terrorisme. Musharraf wond er geen doekjes om dat het een moeilijke beslissing was, maar dat er geen alternatief was. ,,Hij wekte geen valse verwachtingen'', zegt Shireen M. Mazari, directeur van het Instituut voor Strategische Studies in Islamabad. ,,Van tevoren had hij overlegd met de belangrijkste segmenten in de samenleving. En hij zei duidelijk dat deze keuze de minst slechte was van twee slechte opties. Het alternatief zou zijn neergekomen op nationale zelfmoord, met de hele wereld tegen ons.''

De openheid en directheid van handelen maakt de in New Delhi geboren Musharraf, die morgen precies twee jaar aan de macht is in Pakistan, niet per se tot een populaire leider, maar die ambitie heeft hij ook niet. Wel levert zijn houding hem begrip op en de stilzwijgende instemming van de overgrote meerderheid van de bevolking. Zelfs de grote politieke partijen in het parlement, die hij met zijn coup voorlopig buitenspel heeft gezet, steunen zijn beleid ten aanzien van de Afghaanse crisis.

Hetzelfde wapen van openheid gaf hem afgelopen voorjaar veel krediet in eigen land tijdens de top in de Indiase stad Agra met de Indiase premier Vajpayee. Ook toen consulteerde hij de belangrijkste spelers in Pakistan en vertelde hij van tevoren wat hij ging doen. ,,En dat was ook precies wat hij deed in Agra. Die duidelijkheid heeft het vertrouwen van de bevolking in de buitenlandse politiek van de regering hersteld. Geen onderonsjes, geen geheime afspraken'', meent Mazari.

De top in Agra leverde geen doorbraak op, maar zette de relaties tussen de beide aartsrivalen wel op het juiste spoor, meent zij. ,,In Pakistan bestond de perceptie dat India niet wilde praten over Kashmir. Maar India wilde wel praten. Het brak de dialoog niet af'', zegt Mazari. Volgens haar zal een oplossing van de kwestie-Kashmir, het belangrijkste obstakel in de Pakistaans-Indiase relatie, niet op korte termijn gerealiseerd worden. ,,Maar er is wel het gevoel gegroeid dat we in de richting van een oplossing kunnen bewegen.''

Musharraf heeft beloofd dat hij over een jaar de democratie zal herstellen. Mazari gelooft ook dat dat werkelijk zijn intentie is en ze verwacht ook dat de huidige politieke partijen aan nieuwe verkiezingen kunnen deelnemen. Maar of leiders als Sharif en Benazir Bhutto, beiden beschuldigd van corruptie en thans in het buitenland verblijvend, ook deel kunnen nemen, is twijfelachtig.

Mazari hoopt eigenlijk van niet, gezien hun corrupte verleden en bijvoorbeeld de pogingen van Sharif om tijdens zijn premierschap vertrouwelingen bij onder andere de rechtspraak en het leger te parachuteren. ,,Daarmee ondermijnde hij de geloofwaardigheid van die instellingen.''

Na Musharrafs coup werden niet alleen politici maar ook invloedrijke zakenlieden gearresteerd wegens corruptie. Dat heeft het aanzien van Musharraf bij de gewone man geen kwaad gedaan.

Mazari (,,Na vijftig jaar onafhankelijkheid hoef ik niet meer uit te leggen wat mijn Pakistaanse identiteit is'') is niet bang dat de eenheid van het land in gevaar is door de huidige protesten tegen Musharrafs besluit mee te werken aan het vernietigen van terroristische kampen in Afghanistan. De demonstraties zijn het werk van ,,obscure, extreme groeperingen'' die, naarmate ze gewelddadiger te werk gaan, meer geïsoleerd zullen komen te staan, voorspelt ze. ,,Ik duid ze niet aan als fundamentalisten. Verschillende groepen prediken hun eigen extremisme om wat voor reden dan ook. Er zijn altijd frustraties. Maar ze vormen geen bedreiging. En ze zijn ook niet specifiek voor Pakistan. Wat is de raison d'être van het hindoe-extremisme in India? Ook in Europa zie je een opleving van conservatieve krachten. In sommige Oost-Europese landen spelen de kerken een belangrijke rol wegens hun bijdrage aan de omwenteling.''

De Afghaanse crisis is een regionale crisis, en niet een crisis die de existentie van Pakistan raakt, zoals in 1971 (bij de afscheiding van Oost-Pakistan, het huidige Bangladesh), onderstreept Mazari. Afghanistan zal een periode van instabiliteit tegemoet gaan en Pakistan zal daarbij altijd betrokken blijven. ,,Wij zijn buren en het is onze taak om kennis te nemen van de ontwikkelingen in Kabul. Iran, Rusland, de Centraal-Aziatische landen en zelfs India doen dat ook. Dat is logisch gezien de grote strategische belangen'', zegt ze.

Mazari, opgeleid aan de London School of Economics en aan Colombia University in New York, is het eens met de stelling dat de VS Afghanistan en Pakistan in de steek hebben gelaten na het vertrek van de sovjettroepen in 1980. Maar dat betekent niet dat Amerika Pakistan heeft bedrogen. ,,De Pakistaanse leiders van destijds hebben ons bedrogen door zich volstrekt afhankelijk te maken van het Amerikaanse beleid en te denken dat de Pakistaanse belangen automatisch ook de Amerikaanse belangen waren. Moraliteit speelt geen rol in buitenlandse politiek.'' Soms lopen belangen gelijk op en dan kun je samenwerken, soms zijn ze tegengesteld. Maar altijd moet je je eigen nationale belangen in de gaten houden, onderwijst Mazari. Dat is wat president Musharraf op dit moment doet.