Bloedeloze WWW-operatie

Deze week is de Tweede Kamer begonnen aan de behandeling van de begroting voor het volgend jaar. Zij is op een nieuwe leest geschoeid. Voortaan probeert elke minister in het begrotingsonderdeel waarvoor hij verantwoordelijkheid draagt drie prangende vragen te beantwoorden. Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Wat mag dat kosten? De miljoenennota, die een samenvattend beeld van de begroting geeft, bevat nog nauwelijks WWW-gegevens. Wie minister van Financiën Zalm daar op aanspreekt, krijgt te horen dat deze informatie is te vinden in de afzonderlijke hoofdstukken van de rijksbegroting. Lezing van de eerste vier van de in totaal meer dan twintig hoofdstukken onderlijnt echter dat de WWW-exercitie tot nu toe weinig of niets voorstelt.

Hoofdstuk I van de rijksbegroting (Huis der Koningin) vermeldt een uitgaventotaal van 8 miljoen euro – bijna 18 miljoen gulden. In de toelichting valt geen woord te lezen over wat met de instandhouding van de monarchie wordt beoogd, en welke prestaties de zes gesalarieerde leden van de koninklijke familie daartoe in 2002 zullen leveren. Dit onderdeel stijft verstokte republikeinen in hun oordeel dat er niets verloren is wanneer de vorstin van haar vermogen gaat leven en Nederland voortaan een president kiest met een hoofdzakelijk ceremoniële rol.

Hoofdstuk II van de rijksbegroting trekt 176 miljoen euro (bijna 400 miljoen gulden) uit voor de Hoge Colleges van Staat. Nagenoeg een derde van deze middelen is bestemd voor de Tweede Kamer. Sommige leden van de volksvertegenwoordiging hebben de afgelopen jaren veel energie in de WWW-operatie gestoken. In de begroting van de Kamer heeft dat geen sporen nagelaten. Een ander Kamerstuk, waarnaar de begroting kortweg verwijst, geeft uitsluitend een beeld van de personeelsformatie van de Kamer en specificeert het budget voor buitenlandse reizen en parlementaire enquêtes. Een opsomming van meetbare doelstellingen ontbreekt. In plaats daarvan worden lezers vergast op een narcistische beschouwing over kennelijk noodzakelijke verbeteringen van het falende automatiseringssysteem van de volksvertegenwoordiging. De Algemene Rekenkamer, die toezicht houdt op de rechtmatigheid en de doelmatigheid van de overheidsuitgaven, geeft eveneens het slechte voorbeeld. De Rekenkamer verschaft geen relevante gegevens over voorgenomen prestaties en inzake toetsbare doelstellingen voor het eigen functioneren. Bij de Nationale ombudsman is het van hetzelfde laken een pak. De Raad van State laat zien dat het ook anders kan. Zo stelt de afdeling Bestuursrechtspraak zich onder andere tot doel vanaf eind 2002 geschillen over milieuwetten en ruimtelijke ordeningszaken binnen een jaar af te doen. Nu bedraagt de gemiddelde doorlooptijd ongeveer twee jaar.

Blijkens hoofdstuk III (Algemene Zaken) wil minister-president Kok volgend jaar 41 miljoen euro (90 miljoen gulden) uitgeven. Als belangrijkste taak van zijn ministerie noemt hij de coördinatie van het algemeen regeringsbeleid. Deze taak, zo wordt opgemerkt, laat zich vanwege de aard van het werk niet goed via prestatie-indicatoren meten. Nu, dat valt wel mee. Zo zou in de begroting jaarlijks een staatje kunnen worden opgenomen met alle incidenten waarbij ministers uitspraken hebben gedaan die strijdig zijn met het officiële regeringsbeleid. Hoe korter dat overzicht blijft, hoe beter de premier zijn functie heeft uitgeoefend. Bij de coördinatie van het voorlichtingsbeleid valt wel enige vooruitgang te melden. Zo denkt de Rijksvoorlichtingdienst door collectieve inkoop van media-ruimte in het komende jaar meer dan 25 miljoen euro te kunnen besparen. Klanten van de Postbus 51 informatiedienst moeten straks de dienstverlening desgevraagd ten minste het rapportcijfer zeven geven.

In hoofdstuk IV (Koninkrijksrelaties) stelt minister De Vries aan de Kamer voor volgend jaar 134 miljoen euro (300 miljoen gulden) te bestemmen voor uitgaven ten behoeve van Aruba en de Nederlandse Antillen. Ook in 2002 ontvangen onze voormalige koloniën in de west per inwoner weer het hoogste bedrag aan ontwikkelinghulp ter wereld, terwijl het inkomen per hoofd daarginds hoger is dan in grote delen van Europa. In zijn proefschrift Antilliaanse instituties uit 1998 velde Haan een vernietigend oordeel over een kwart eeuw Nederlandse bemoeienis met de Antillen. Lezend in de begrotingstoelichting lijkt er nog niets te zijn verbeterd in onze relatie met deze Koninkrijksdelen die worden geplaagd door hardnekkige bestuurlijke incompetentie. Onthutsend is de evaluatie van het gevoerde beleid. Het gaat om vier pagina's uit de memorie van toelichting waarin de kolom met resultaten overigens grotendeels blanco blijft. Slechts twee keer worden concrete uitkomsten van een beleidsevaluatie gemeld. Daaruit blijkt dat geld voor sociale woningbouw op Sint Eustatius onjuist is besteed. Assistentie die Berenschot verleende bij de hervorming van het bestuursapparaat op Aruba wordt afgekraakt. Voor de nabije toekomst belooft de bewindsman beterschap. Er zijn - voor de zoveelste keer - plannen opgesteld waarin nagestreefde doelen en beoogde resultaten nu concreet worden vastgelegd.

Op de eerste vier hoofdstukken van de rijksbegroting gaat 'slechts' 360 miljoen euro om. Dat is niet meer dan 0,3 procent van de totale rijksuitgaven. Afgaand op deze onderdelen van de rijksbegroting staat wel vast dat de WWW-operatie nog lang niet aan kinderschoenen toe is.