Land in zicht!

Daar staan ze dan, met hun vaandels van het Spaanse koninkrijk, eind 1492. Op het strand van een armzalig Caraïbisch eilandje. Plechtig neemt Christoffel Columbus (als driftige zeeman meeslepend gespeeld door Gérard Depardieu) het eiland in bezit namens ,,Hunne Goedgunstige Majesteiten''. Geen indiaan te zien nog, maar Columbus is al onderkoning, Groot-Admiraal èn hij krijgt tien procent van de opbrengsten. Bovendien: er is dus wèl een kortere zeeweg naar China denkt-ie.

Zeker gezien de ongewone lengte (tweeënhalf uur!) slaagt de film 1492 Conquest of paradise er verrassend goed in om de aandacht vast te houden bij het levensverhaal van de Genuase zeevaarder die na veel tegenslag en ongeloof in Spaanse dienst Amerika ontdekte. Het hoogtepunt is natuurlijk de zeereis zelf, de ontdekking van land en het binnentrekken van een indiaans dorpje. Aanvankelijk overheerst de argwaan, maar al gauw wordt het er erg gezellig. De strijd om geld voor de reis vooraf, en daarna de opbouw en ineenstorting van Columbus' bestuur over zijn ontdekkingen zijn niet veel meer dan het (lange) voor- en naspel.

De rode lijn van het voorspel is de klassieke strijd van een genie tegen het ongeloof uit zijn omgeving. Die strijd is des te ironischer omdat Columbus natuurlijk helemaal geen gelijk had. Hij beriep zich op foutieve berekeningen van de omvang van de aarde, zodat er op zijn wereldbol voor Amerika eenvoudigweg geen plaats was. Zijn tegenstanders aan de universiteit van Salamanca beriepen zich wèl op de juiste berekeningen, die nog stamden uit de oudheid (dat de aarde rond is, is onder de geleerde klasse altijd bekend geweest). Hun argument dat een zeetocht naar het westen een gevaarlijk lange reis door terra incognita zou worden was daarom alleszins gerechtvaardigd. De erotische spanning tussen Columbus en koningin Isabella is daarentegen historisch gezien een beetje maf. Maar ach, Isabella was ook in werkelijkheid Columbus' grote beschermer.

Het naspel, waarin Columbus' bestuur over de nieuwe stad Port d'Isabella ineenstort door tegenwerking van de Spaanse adel en gebrek aan inkomsten, is ook redelijk historisch verantwoord. Behalve dat Columbus een volslagen anachronistisch streven naar een Nieuwe Wereld van gelijkheid en broederschap krijgt aangemeten. Columbus deed het in werkelijkheid vooral voor het geld en de eer, en al tijdens zijn eerste reis overwoog hij de indianen tot slaven te maken. Maar goed, dat deze weverszoon als onderkoning de Spaanse edelen al snel ging irriteren (hij dwong ze bijvoorbeeld mee te werken aan de opbouw van zijn stadje) is weer wel historisch. En op een paar onduidelijke scènes na blijft Columbus' strijd met de verradelijke edele Moxia tot het eind toe spannend. De moraal komt aan het einde. Isabella: ,,De Nieuwe Wereld is een ramp!'' Columbus: ,,Was de oude dan zo'n succes?''

1492: Conquest of Paradise (Ridley Scott, VS, 1992), SBS6, 20.30-23.50u.