`De islam stelt de vrouw boven de man'

De koran haalt regelmatig het nieuws. Extremistische moslims rechtvaardigen er hun strijd tegen het Westen mee. Uitspraken over homoseksualiteit worden erop gebaseerd. Maar wat staat er eigenlijk in het heilige boek over bijvoorbeeld het gebruik van geweld, of de verhouding tussen man en vrouw? En hoe moeten die verzen anno 2001 worden geïnterpreteerd? Vooraanstaande islamitische voorgangers in Nederland geven tekst en uitleg. Vandaag Sura 4 vers 34, over de positie van de vrouw.

De koran telt vele verzen over de vrouw. Het meest in het oog springende is Sura 4 vers 34.

,,Mannen zijn toezichthouders over de vrouwen omdat Allah de één boven de andere bevoorrecht heeft en omdat zij van hun eigendommen uitgeven (aan de vrouwen). En de oprechte vrouwen zijn gehoorzame vrouwen en zij waken (over zichzelf en de eigendommen) in de afwezigheid (van hun man), zoals Allah (ook) waakt. En wat betreft hen (echtgenotes) waarvan jullie ongehoorzaamheid vrezen: vermaant hen, (als dat niet helpt) negeert hen (in bed) en (als dat niet helpt) slaat hen (licht). Indien zij jullie dan gehoorzamen: zoek dan geen voorwendsel (om hen lastig te vallen). De vertaling van het vers is overgenomen uit de derde druk van De Edele Koran, uitgegeven door Islamitisch Cultureel Centrum Nederland.

We vragen uitleg aan de Haagse imam Abdullah Haselhoef, voorzitter Arslan Karagül van de Raad van Moskeeën, imam Marzouk Aulad van de Marokkaanse moskee Al-Kabir in Amsterdam, en Abdulwahid van Bommel, publicist en geestelijk verzorger in Medisch Centrum Haaglanden.

Haselhoef: ,,De islam moet je zien als een rijsttafel met zoete, pikante componenten, en dit vers is de sambal van de tafel. Het wordt vaak misbruikt door mannen die meer uit zelfhaat hun vrouwen mishandelen en daar een rechtvaardiging voor zoeken. De profeet Mohammed sloeg zijn vrouwen nooit en tolereerde dat ook niet wanneer andere mannen dat wel deden. De enige tik die een man zijn vrouw mag geven is met de miswak, een soort tandenborstel. Maar pas nadat hij zich eerst (seksueel) heeft afgezonderd van zijn vrouw, zodat zijn boosheid is afgekoeld. De tik mag en kan ook niet veel pijn doen omdat die niet uit de schouder maar uit de pols moet komen.

De islam stelt de vrouw juist boven de man. Voogden zijn dienaren. De man is dienaar van de vrouw. Ook al werkt zij en heeft zij een eigen inkomen, de man moet zorg dragen voor het eten, wonen en drinken. Het geld van de vrouw is voor haarzelf. En ook al is de man de vertolker naar buiten toe, binnenshuis wordt het gezinsbeleid bepaald door de vrouw. Voor mij is het een hele tijd geleden dat ik het huis heb schoongemaakt. We hebben een vrij goede harmonie. Sinds we vier kinderen hebben, werkt mijn vrouw niet meer buitenshuis.''

Arslan Karagül: ,,Het vers moeten we interpreteren in de geest van het hele boek. Dan zien we dat de vrouw geen ondergeschikte positie heeft. De koran constateert dat er een materieel verschil is tussen mannen en vrouwen. Of er anno 2001 nog steeds economische verschillen zijn is natuurlijk discutabel. Nu zijn vrouwen veel minder afhankelijk van hun mannen, dus moet ook de interpretatie van dit vers anders zijn. Met gehoorzaam zijn bedoelt het boek dat de vrouw harmonieus moet zijn, zich aanpassen aan de man. Dat zij genoegen weet te nemen met wat de man haar biedt.

In de koran staat ook hoe je met je slaven moet omgaan, maar dat wil niet zeggen dat de islam slavernij goedkeurt. Zo moeten we de passage over het slaan van de vrouw zien. De islam is geen machoreligie. Vroeger werd het openbaar leven door mannen beheerst. Als tijd en plaats veranderen, verandert ook het oordeel. De koran raadt de gelovigen zich aan te passen aan de maatschappij waarin zij leven. Net zoals het zou opvallen als je half naakt de straat op gaat in een land waar iedereen zich bedekt, zo valt het op al je geheel bedekt bent in een land waar mensen dat niet doen. Dat veel vaders hun dochters er toch toe dwingen is uit angst dat hun kinderen op straat zullen worden lastiggevallen door mannen en ook uit angst voor roddels. Het is aan mijn dochters om zelf te bepalen of ze wel of geen hoofddoek dragen. Ze dragen geen hoofddoek.''

Aulad: ,,Aisha, een van de vrouwen van profeet Mohammed, was een mufti, een islamgeleerde. Mannen en vrouwen gingen naar haar als zij vragen hadden. En Mohammed heeft ook gezegd dat vrouwen mogen werken, handel drijven. Dat sommige vrouwen thuis zitten en niet deelnemen aan het openbaar leven wordt niet door de islam gepropageerd. Integendeel. Ik denk dat de achterstelling in de praktijk te maken heeft met het feit dat mensen, mannen eigenlijk, tradities en islam verwarren. Sommigen maken misbruik van de islam.

Natuurlijk mag de vrouw scheiden van haar man. Hij heeft geen rechter nodig, zij wel, maar dat is dan ook het enige verschil. Veel moslims denken dat ze van hem af mag alleen als hij perverse seksuele wensen heeft. Dat is een groot misverstand. Als zij niet meer van hem houdt, als zijn uiterlijk haar niet bevalt of zijn gedrag, mag zij golh, echtscheiding aanvragen. Wel moet zij de bruidsgift die zij heeft ontvangen toen ze gingen trouwen teruggeven aan de man.''

Van Bommel: ,,De koran waarschuwt tegen discriminatie en vernedering van de vrouw door zware kritiek te uiten op mannen die negatief reageren op de geboorte van een dochter en zelfs ertoe neigen haar het leven te benemen (sura 16, de verzen 57-59). Hij schenkt mannelijke of vrouwelijke kinderen aan wie Hij wil (42:49-50), waarmee de absolute gelijkwaardigheid van man en vrouw wordt aangegeven. Mannen en vrouwen zijn volgens de koran even belangrijk in hun functioneren binnen de schepping en voor de Schepper zijn zij gelijk. Bij de behandeling van het paradijsverhaal maakt de koran duidelijk dat de gehele mensheid qua oorsprong uit één ziel afkomstig is (4:1) en dat de samenkomst van man en vrouw in een huwelijk als complementair wordt gezien (30:21). Man en vrouw vullen elkaar aan met de kwaliteiten waarvan de een nu eenmaal meer heeft dan de ander. Ook zegt de koran dat ze als paar werden verleid in het paradijs om van de boom te eten en niet dat Eva Adam verleidde. Beiden hadden volgens de koran berouw en beiden werden zij vergeven.

Steeds weer noemt Allah nadrukkelijk zowel mannen als vrouwen (33:35), vooral bij het noemen van de eigenschappen die we het hardst nodig hebben om tot Hem te komen. Zowel mannen als vrouwen zullen paradijs binnengaan en hen zal niet het minste onrecht worden aangedaan (4:124). In de ogen van Allah is de vrouw gelijkwaardig aan de man, want in de koran worden moslimvrouwen en moslimmannen in één adem genoemd.

Dit is het tweede deel van een korte serie over aktuele koranverzen. Het eerste verscheen in de krant van 9 oktober.