Waaghals wint bij berging onderzeeër

De operatie Koersk is voorspoedig verlopen. Er stond veel op het spel voor betrokken partijen.

Bij Frans van Seumeren, bestuursvoorzitter van het Nederlandse hijsbedrijf Mammoet, vloeiden gisteren even de tranen bij de bekendmaking dat de Russische onderzeeboot Koersk was gelicht. Het was de ontlading van de spanning die het bergingsconsortium Mammoet-Smit maanden heeft beheerst. Larissa van Seumeren, dochter van de baas en woordvoerster van Mammoet, sprak gisteravond dan ook van een ,,een ontzettende opluchting''.

Spanning is het trefwoord geweest van de berging. Politieke spanning, omdat de Russische president Poetin er zijn prestige aan had verbonden. Maatschappelijke spanning door de vrees bij milieuorganisaties over wat er zou kunnen gebeuren met de kruisraketten, torpedo's en kernreactors aan boord van de onderzeeboot. Technische spanning, doordat nooit eerder zo'n grote onderzeeboot (155 meter lang, 9.000 ton zwaar) van de zeebodem is getild. Bedrijfsmatige spanning, doordat Mammoet weliswaar het grootse hijsbedrijf ter wereld is, maar zich moest bewijzen als berger. En tenslotte een enorme tijdsdruk om de klus te klaren voordat de herfststormen op de Barentszzee de berging onmogelijk zouden maken.

Met de bevestiging van de Koersk aan het ponton Giant-4 gisteren rond 17.30 uur Nederlandse tijd en de afvaart naar het dok bij Moermansk, is de spanning geweken. Als de onderzeeboot morgen naar verwachting in Rosljakovo aankomt, kan Mammoet de laatste tranche van de afgesproken 65 miljoen dollar incasseren. Belangrijker is nog dat Mammoet, een familiebedrijf in De Meern, nu een zeer prestigieuze berging op zijn naam heeft staan en de sceptici tot zwijgen heeft gebracht. Dat neemt niet weg dat het Mammoet-Smit consortium scherp aan de wind heeft gevaren.

De berging van de Koersk, die vorig jaar augustus verging na twee zware explosies, is van meet af aan zeer beladen geweest. Dat Poetin na het ongeluk op zijn vakantieadres bleef, werd in de Russische en internationale pers gezien als een enorme blunder. Ook was er kritiek op het gebrek aan openheid bij de Russische autoriteiten. Poetin trachtte zijn fout recht te zetten door de nabestaanden in oktober te beloven de Koersk te zullen bergen in 2001, hoe dan ook. De berging moest zo heel wat goedmaken.

De onderhandelingen tussen de Russen en het beoogde bergingsconsortium Heerema-Smit, die in november goed op gang kwamen, verliepen echter moeizaam. Dit voorjaar liet Heerema-Smit de Russen na de opgelopen vertraging weten de berging pas in 2002 te kunnen voltooien. Heerema wilde niet na augustus gaan hijsen, omdat het weer dan te onvoorspelbaar zou worden. Mammoet verwierf toen tot ieders verrassing in mei de order dankzij de belofte wèl dit jaar te kunnen bergen, op 15 september. Smit, dat snel was overgestapt naar Mammoet, liet weten dat het tijdschema zeer krap was.

Het afzagen van de zwaarbeschadigde kop, waarin de wapens liggen, kostte meer tijd dan verwacht. Net als het aanbrengen van de hijskabels, dat pas zondagochtend vroeg werd voltooid. Dat kwam onder meer door het weer, dat in september inderdaad even grillig bleek te zijn als meteorologen hadden voorspeld. Het hijsen moest door de te grote golfslag steeds worden uitgesteld. In de Russische pers werd al gespeculeerd over uitstel naar de zomer van volgend jaar, terwijl de milieubeweging vreesde dat de berging ook zou worden doorgezet als het weer niet ideaal was.

De verlossing kwam zondag. Waar was gevreesd voor de zuigkracht van de modder, bleek de Koersk tijdens een proef al te bewegen bij geringe trekkracht. In de nacht van zondag op maandag begon Mammoet met hijsen en kwam de Koersk simpel van de bodem. De waaghals had gewonnen.