Liggend langs de file

De ligfiets lijkt een goed alternatief voor het omzeilen van files. Vooral voor de langere afstanden en recreatief gebruik lijken confort en snelheid aantrekkelijk. Populair is de ligfiets niet, hij is duur en in de ban gedaan door de internationale wielerunie.

Nederland telt ongeveer 15 miljoen fietsen. Slechts een gering deel hiervan, zo'n 20.000 à 30.000, zijn ligfietsen; een klein, maar vast en innovatief marktsegment. Er is een steeds grotere variëteit aan modellen en door technische verbeteringen neemt de kwaliteit toe. Van een hype is echter geen sprake. Weinigen wagen zich aan de lage horizontale fietszit.

Ligfietsers vallen erg op en de Nederlander staat niet te boek als exhibitionist. Volgens de website `Ligfiets Plaza' van de Nederlandse Vereniging voor Human Powered Vehicles (NVHPV) is dat juist geen probleem. ,,Ligfietsen zijn leuker, comfortabeler en sneller.'' Dit laatste onmiskenbare voordeel kan ook omslaan in een nadeel, getuige de stellingname van de internationale wielerunie UCI. Reeds in 1934 besloot de UCI, na protesten van aangesloten cyclisten, de snellere ligfiets uit te sluiten van deelname aan officiële wielerkoersen. Het taboe van de UCI heeft er zeker toe bijgedragen dat de ligfiets niet populair is geworden en dat pas rond 1970 de ontwikkeling van deze fiets met name vanuit de Verenigde Staten weer in gang is gezet.

De snelheid van de ligfiets, een gevolg van de geringere luchtweerstand afnemend bij een lagere zithoogte en betere stroomlijning, is onlangs onderstreept door de Duitser Lars Teutenberg. Op 11 augustus 1999 bracht hij het werelduurrecord op 81 km. Het thans door de UCI op een erkende racefiets genoteerde wereldrecord bedraagt ruim 56 km (Chris Boardman).

Door de grote variëteit aan ligfietsen weten velen niet goed wat ze zich bij dit vervoermiddel moeten voorstellen. Er zijn fietsen met achter- of voorwielaandrijving, lage of semi-lage modellen, gestroomlijnde of ongestroomlijnde driewielers, omstroomlijnde overdekte modellen, roeifietsen en mengvarianten. De ligfiets is geen massaproduct en wordt in kleine series met veel handmatige arbeid door veelal kleine bedrijven (in Nederland 15 fabrikanten) op de markt gebracht. Omdat er het nodige pionierswerk wordt verricht, zijn de ontwikkelingskosten navenant.

In vergelijking tot een gewone fiets is de aanschaf van de ligfiets bij de pakweg 20 Nederlandse dealers dan ook relatief duur. De prijs voor een enkel model begint vanaf ongeveer 1.400 gulden. De meeste ligfietsen zijn fors duurder. Een gemiddelde onoverdekte ligfiets kost zo'n 2.500 à 3.000 gulden. Een geavanceerd model, zoals een overdekte gestroomlijnde driewieler, een veelvoud daarvan. Zo geldt als prijsindicatie voor de onlangs door Velomobiel uitgebrachte driewieler `Quest' 12.500 gulden , de `Alleweder' van NPC 6.500 gulden en de `Limit' van Tempelman 15.700 gulden.

Goedkope prijsalternatieven zijn de aanschaf van een gebruikte ligfiets of een bouwpakket. Op de website `Ligfiets Plaza' komen hobbyisten aan het woord en worden veel gebruikte ligfietsen te koop aangeboden. Het aantal teleurgestelde kopers lijkt hoog, gezien het grote aanbod van tweedehands ligfietsen, stelt de brochure `Ligfietsen' van de Fietsersbond. De brochure maakt de potentiële ligfietser wegwijs met gebruiksmogelijkheden, tips voor de aanschaf en productinformatie over ruim 60 modellen.

Auteur Kees Bakker: ,,Mijn bond staat positief tegenover de ligfiets. Voor het woon-werkverkeer tot 20 à 30 kilometer een prima alternatief om het fileprobleem te omzeilen en vaak daarom een reden tot aanschaf.'' Naast de hogere snelheid is ook het voordeel van extra comfort een motivatie om een ligfiets aan te schaffen. Zadelpijn is er niet bij en door de liggende houding kan – om de NVHPV te citeren – ,,ontspannen als in een fauteuil voor de televisie'' probleemloos een lange tocht worden gemaakt.

De voordelen van de ligfiets komen binnen de bebouwde kom niet tot hun recht. Stoepen op- en afrijden gaat niet zo goed en door het vele remmen en optrekken valt het voordeel van de hogere snelheidscapaciteit weg.

De ligfiets vraagt ongeveer net zoveel onderhoud als een vergelijkbare gewone fiets. De mogelijkheden om bagage mee te nemen zijn over het algemeen beter, vooral omdat door het lage zwaartepunt het stuurgedrag van de ligfiets nauwelijks wordt beïnvloed. Strakke wielerkleding is ergonomisch evenwel meer gewenst dan op de normale fiets. Iedere ligfiets is geschikt voor recreatieve tochten. Al naar gelang specifieke wensen voor veiligheid, snelheid of comfort is er een passend model. In georganiseerd verband worden toertochten georganiseerd. De NVHPV maakt melding van een bonte verzameling van ligfietsclubs, vakantie-ervaringen, maar ook van een agenda van ligfietsraces.

Antwoorden op de meest gestelde vragen over de ligfiets luiden: het leren fietsen op een ligfiets is net zo moeilijk als op een gewone fiets, de ligfiets is in zijn algemeenheid veilig en het berg oprijden en afdalen is met de nodige aanpassingen zeer wel te doen. Een proefrit met een ligfiets ligt voor de hand. Enkele verhuurbedrijven hebben ligfietsen in hun assortiment.

Voor het woon-werkverkeer waarbij het dagelijkse parcours bekend is, is een zeer gerichte aankoop van een ligfiets mogelijk. De kwaliteit van het wegdek (wel of geen vering), de mogelijkheid om lange stukken zonder hinder door te fietsen (een lager en zwaarder model) en de weersomstandigheden (bij slecht weer een overdekte driewieler) kunnen dan keuzebepalend zijn. De fiscale regeling `Fiets van de Zaak', waarbij de werknemer geld van zijn werkgever krijgt voor de aanschaf van een fiets tot maximaal 1.651 gulden, is tot nu toe geen reële financieringsmogelijkheid, omdat de aanschafkosten van de meeste ligfietsen dit bedrag te boven gaan. Het ministerie van Financiën bekijkt in hoeverre de huidige regeling voor de naaste toekomst kan worden opgerekt, waarbij dan het bedrag dat het maximum overschrijdt door de gebruiker zelf wordt bijgepast.

De brochure `Ligfietsen' is te bestellen door overmaking van ƒ13 (ƒ10 + ƒ3 verzendkosten) op giro 30255 van de Fietsersbond te Utrecht o.v.v. ligfietsen.

Website: www.ligfiets.net/nvhpv