Fado

,,Zo'n twee jaar geleden op een feestje met vrienden, liet ik me overhalen om fado te zingen. Dat gaf een heel vreemde kick; alsof iets in mij dat heel lang geslapen had plotseling klaarwakker werd. Jezus, dacht ik, wat voelt dat goed, dit komt echt helemaal uit mezelf.''

De Portugese zangeres Mariza werd in Mozambique geboren maar verhuisde als peuter naar Lissabon waar ze al op haar vijfde fado zong. Na een lang intermezzo waarin ze pop, jazz en blues verkende, keerde ze wijzer en trotser terug naar haar `roots. In juli stond ze in de Amsterdamse Melkweg waar ze grote indruk maakte door haar verschijning maar meer nog haar heldere en rijke geluid. Haar net verschenen debuut cd Fado em mim bevestigt de indruk dat Mariza het overtuigendste fado-talent is sinds de grote Amália Rodrigues.

,,Als ik fado zing dan voel ik me thuis omdat ik in ben opgegroeid daar waar het genre ontstond: de Lissabonse buurt Mouraria. Waar de legendarische Maria Severa anno 1836 optrad in de kleine `taberna' van haar moeder en werd ontdekt door een man van adel. Hun liefdesrelatie verwekte een groot schandaal in de Lissabonse High Society. Ze werd maar 26 jaar, dus net zo oud als ik nu ben.

,,Als klein kind zong ik bij alles wat ik deed, tot eten en tandenpoetsen toe. Ik oefende eindeloos voor de spiegel en gebruikte allerlei voorwerpen als microfoon. Die spontane aanpak is altijd gebleven. Zo'n drie jaar geleden heb ik lessen genomen in het schrijven van teksten, maar ik ben nooit naar een muziekschool geweest. Ik luisterde en ik zong. Het ging allemaal vanzelf.

,,Het is in de fado lange tijd stil geweest tot Mísia zo'n tien jaar geleden opdook, een fantastische zangeres. Iemand anders die ik erg waardeer is Dulce Pontes maar die zingt meer populaire Portugese liedjes. Fado is klassieker en doet het nog steeds met dezelfde bezetting: guitarra, Spaanse gitaar en bas. Zonder drums dus en puur akoestisch. Er staat op de cd één stukje met een cello maar op een synthesiezer zit ik niet te wachten.

,,Dat het lang stil is geweest in de fado-hoek heeft denk ik te maken met het feit dat de mensen het genre associeerden met het oude regime. Maar door Mísia en de anderen voor mij hebben ook jonge Portugezen ontdekt dat hun cultuur zo gek nog niet is. Fado is eigen en speciaal. Het maakt iets los in ons waar de Rolling Stones en U2 niet bij kunnen komen.

,,Ik ben in Brazilië geweest en heb daar ook gezongen, bossa nova's en andere populaire dingen. Vergeleken met dat soort liedjes, over strandvermaak en zo, graven de fado-teksten veel dieper: ze gaan over ontrouw, eenzaamheid, noodlot en dood. De fado heeft diverse neefjes en nichtjes; tango, flamenco en de blues bijvoorbeeld, maar het genre dat het meest verwant is, is de morna uit Kaapverdië.

,,De fado gedijt naar mijn gevoel het best in intieme ambiances. Daarom treed ik, al is mijn manager daar niet altijd blij mee, ook nog steeds op in cafeetjes. Ook na optredens in grote zalen doe ik graag nog wat liedjes tussen het publiek. Helemaal zonder microfoons, om het publiek er een idee van te geven hoe `fadistas' te werk gaan.

,,Het begrip `fadista' wordt gebruikt voor mensen die de fado brengen maar ook voor de luisteraars met het juiste gevoel. Ik hoop bij mijn tournee veel van die `fadistas' te treffen want van hen hangt een heleboel af. Ik bereid weinig voor, ben voor elk optreden kapot van de zenuwen en bid God om me te helpen. Ik geloof in de magie van het moment, zelfs in een studio. Bijna alle liedjes die op de cd staan, zijn eerste versies.''

Mariza: Fado em mim (World Connection 43028). Distr. Culture.

Optredens: 11/10 MC Frits Philips Eindhoven; 12/10 Ophef en Vertier (Radio 3); 13/10 Kopspijkers (Ned 3); 14/10 AVRO's Weekendcafé (Radio 2) en Meervaart Amsterdam; 15/10 Barend & Van Dorp (RTL 4); 17/10 Oosterpoort Groningen; t/m 27/10 Leiden, Drachten, Antwerpen, Brussel, Zoetermeer, Almere.