Begin van een lange weg

Uitspraken van de Indonesische regering schetsen het dilemma waarmee de Amerikaanse regering worstelt en de risico's die zij loopt. De aanvallen op Afghanistan moeten beperkt blijven om het aantal slachtoffers onder de burgerbevolking te minimaliseren, vindt de leiding van het volkrijkste moslimland ter wereld. Washington van zijn kant keert zich binnenstebuiten om aan te geven dat de gisteren begonnen operatie niet tegen een godsdienst is gericht, niet tegen een ras en niet tegen een volk, maar uitsluitend tegen terroristen en hun beschermers: Osama bin Laden, zijn organisatie Al-Qaeda en de Talibaan. Alvast een voorschot nemend op Amerika's verdediging tegen kritiek wees president Bush er op dat de heersers in Afghanistan bij herhaling maar tevergeefs is gevraagd Bin Laden en zijn terroristische netwerk uit te leveren. ,,En nu zullen de Talibaan een prijs betalen.''

De Amerikaans-Britse onderneming kent een aantal doelen:

Bin Laden en zijn organisatie moeten boeten voor hun veronderstelde aandeel in de aanslagen op de Twin Towers en het Pentagon op de elfde van vorige maand. ,,Dood of levend'', verklaarde president Bush eerder, zullen de Amerikanen de voormalige Saoedische miljardair die terrorist werd in handen zien te krijgen.

De operatie beoogt onderdeel te zijn van een veel wijdere campagne om een eind te maken aan het internationale terrorisme dan wel dit verschijnsel aanzienlijk terug te dringen. Met de uitschakeling van Bin Laden en zijn luitenants zal de beweging ernstige schade zijn toegebracht, is de redenering. Zonder de onthoofding van Al-Qaeda geen succes, maar na een eventuele onthoofding moet nog veel gebeuren, op militair, justitieel en financieel gebied. Vooralsnog bestaat de vrees voor nieuwe aanslagen als een reactie op de nu begonnen aanvallen.

Omdat de Talibaan Bin Laden niet alleen in bescherming hebben genomen, maar hem ook zijn gang hebben laten gaan, is de beweging in de vuurlinie geraakt. De Amerikanen maken er geen geheim meer van de Talibaan te willen vervangen door een ander, in geloofszaken minder extreem regime. De binnenlandse vijanden van de Talibaan, voor een deel verenigd in de zogenoemde Noordelijke Coalitie, zullen in eerste aanleg profiteren van de slagen die de Amerikanen het heersende regime toedienen.

Afgezien van de zuiver militaire risico's die Amerikanen en Britten lopen bij hun verdere acties in Afghanistan en de kwade kans dat Bin Laden aan zijn achtervolgers ontkomt, dreigen de reacties in de islamitische wereld de legitimatie van de geallieerde, want door veel landen goedgekeurde onderneming te ondermijnen. Tot nog toe is het protest in landen als Pakistan, Indonesië en Egypte beperkt gebleven. Dat is waarschijnlijk deels een gevolg van de Amerikaanse belofte proportioneel te zullen optreden, deels van het feit dat het moslimextremisme zich niet overal op een grote aanhang kan beroepen. Maar wat proportioneel is, hangt in sterke mate af van het verloop van de gebeurtenissen en hoe dat verloop, met name in de moslimwereld, wordt beoordeeld. Bin Laden en de zijnen zullen er alles aan doen wat in hun vermogen ligt om de religieuze emoties aan te wakkeren en de Amerikanen van extremiteiten te beschuldigen. In een vooraf opgenomen, maar na het begin van de operatie in Afghanistan uitgezonden toespraak toonde hij waartoe hij in staat is.

Premier Blair verklaarde na de terreurdaden in New York en Washington, waarbij intussen enkele duizenden nietsvermoedende burgers omkwamen, dat niets doen erger zou zijn dan optreden. In zekere zin is dat retoriek die pas achteraf en wanneer is achteraf in deze kwestie naar waarde geschat kan worden. Maar de Britse regeringsleider moet worden toegegeven dat volgehouden passiviteit ook een daad zou zijn geweest met mogelijk naargeestige repercussies.

De teerling is nu geworpen. Als de Amerikaanse regering, zoals zij heeft toegezegd, het evenwicht weet te bewaren tussen doel en middelen, is dat op zichzelf winst. De solidariteit die veel landen tot dusver hebben getoond, zal haar hierin kunnen sterken. Bin Laden en zijn aanhang zijn er op uit de kloof die werelden scheidt te verbreden. De Amerikaanse regering heeft het oogmerk en een kans die kloof te versmallen.