Al improviserend ten strijde

De Amerikaans-Britse luchtaanvallen tegen Bin Laden en de Talibaan zijn zwaar, maar de afloop blijft onvoorspelbaar.

De Amerikaans-Britse luchtaanvallen tegen het Afghaanse Talibaan-regime en trainingskampen van Osama bin Ladens Al-Qaeda-organisatie zijn de ouverture van een lange onvoorspelbare militaire strijd. Voor de Amerikanen, de Britten én de rest van de wereldgemeenschap. Met het raken van luchthavens, commandocentra, hoofdkwartieren en luchtmachtbases van de Talibaan is het duidelijk dat de VS en Groot-Brittannië zo snel mogelijk het Afghaanse luchtruim in hun greep willen krijgen. Dat maakt de weg vrij naar nog meer luchtaanvallen en uiteindelijk de inzet van special forces of andere grondtroepen. De militaire overmacht van de Amerikanen en Britten is voorspelbaar. Onvoorspelbaar is of zij met zo min mogelijk slachtoffers hun doelen zullen bereiken: het dood of levend grijpen van Bin Laden als hoofdverdachte van de terreuraanslagen in de VS, het uitschakelen van zijn netwerk én het Talibaan-regime.

De uitschakeling van het Al-Qaeda-netwerk is een publiekelijk bekend doel, zo bleek gisteren nog eens uit de woorden van president George W. Bush. Maar de Amerikaanse regering noemt het pakken van Bin Laden en het afzetten van het Talibaan-regime nadrukkelijk niet als zodanig, omdat het moeilijke doelen zijn, waarbij succes niet op voorhand gegarandeerd is. Bush & Co weten dat het onverstandig is deze ambities publiekelijk hoog van de toren te blazen: als militaire prestaties politieke doelen niet snel dichterbij brengen, is de eerste kritiek al snel een feit.

Het van buitenaf vervangen van het ene regime door het andere is een hachelijk karwei, waar de VS zich bij voorkeur verre van houden, in elk geval publiekelijk. Afgezien van Haïti in 1994 hebben de VS de afgelopen jaren niet openlijk gepleit voor of actief toegewerkt naar de afzetting van een buitenlands bewind; ook niet toen de VS militair in actie kwamen tegen de regimes van Joegoslavië en Irak. Zo bezien is uitschakeling van het terreurnetwerk Al-Qaeda een vrij bescheiden en politiek veilig doel. De Talibaan zal ,,een prijs betalen'', zei Bush gisteren, maar wélke prijs liet hij zorgvuldig in het midden.

Het zware openingsschot van gisteren laat tegelijkertijd weinig ruimte open voor twijfel over de werkelijke ambities van de militaire operatie. Diplomatieke druk, via onder meer Pakistan, heeft de afgelopen weken niet geleid tot een vrijwillige overgave door Bin Laden. Kom me maar halen, was de houding van de vermeende terroristenleider. Met puur en alleen een geheime commando-operatie konden de Amerikanen en Britten dat kennelijk niet, onder meer omdat ze naar eigen zeggen niet wisten waar hij zich bevond.

De `pakkans' van Bin Laden blijft klein zolang zijn gastheren, de Talibaan-heersers, niet meewerken of worden verzwakt, moet Washington hebben geconcludeerd. En die concrete verzwakking is gisteren begonnen. De grote vragen zijn nu: gaan de Amerikanen en Britten, al dan niet met steun van anderen, de komende tijd alle grotten en bergkammen van Afghanistan afstruinen om Bin Laden te vinden? Gaan zij ook alles in het werk stellen om het Talibaan-regime af te zetten en te vervangen? Nemen de Amerikaanse bevolking en de wereldgemeenschap met minder genoegen? En zal de binnenlandse en buitenlandse steun voor het Amerikaanse optreden massief blijven?

Dat zijn bij elkaar te veel onzekerheden, ook voor de VS, om in één sluitend scenario van te voren op te lossen. De militaire acties zullen de komende dagen gericht blijven op het treffen van Bin Laden en Al-Qaeda en het verzwakken van de Talibaan. Het verloop daarvan zal bepalend zijn voor verdere Amerikaans-Britse strategiëen, die onderweg nog verder vorm kunnen krijgen. Het feit dat de VS behalve bommen ook brood afwerpen is een ander teken van in elk geval één keuze: vóór de Afghaanse burgers, tégen de Talibaan. En natuurlijk, een verzwakking van de Talibaan betekent vrij automatisch een versterking van hun opponent: de Noordelijke alliantie. Veel meer zekerheden zijn er niet. Zo zijn de Amerikanen en Britten, met steun van de wereldgemeenschap, al improviserend ten strijde getrokken. Bush zei gisteren dat de VS dit conflict zullen ,,winnen'', maar hoe die overwinning er zal uitzien, weet nog niemand. Ook Bush niet.