Waarom heeft Bin Laden geen typediploma?

,,Waarom heeft Bin Laden zijn typediploma nooit gehaald?

Hij haalt maar drie aanslagen per uur.'

Het is een van de minst grove moppen die er de afgelopen weken over de aanvallen op New York en Washington werd gemaakt. Al op 13 september druppelden de eersten via e-mail binnen – eerst kleine woordspelingen die vooral over Osama bin Laden gingen, vervolgens ook Bush-moppen en die waarin de twee samen zitten te schaken en Bin Laden aan Bush adviseert: ,,Geef toch op, je hebt al twee torens verloren.'

Binnen een week verschenen ook de eerste afbeeldingen: parodieën op de reclames van mobiele-telefoonaanbieder Ben (Bin Laden in een auto met als onderschrift `Ben ervandoor') of de nieuwe skyline van New York (een ansichtkaart met op de plaats waar de torens van het World Trade Center stonden een grote moskee). Daarna kwamen de eerste spelletjes waarbij de speler op verschillende manieren zelf de WTC-torens kon bombarderen of Osama bin Laden leerde neerschieten.

,,Hoe erger de ramp, hoe erger de grappen worden', meent G. Kuipers, sociologe aan de Universiteit van Amsterdam. Ze denkt dat er over ernstige situaties bewust smakeloze grappen worden gemaakt. ,,Door de media zien we andermans leed van heel dichtbij, maar toch is het ver weg. Dat dubbele gevoel proberen we vervolgens te uiten in grappen.'

Kuipers promoveerde op de sociologie van de mop, en deed haar onderzoek tijdens het hoogtepunt van de zaak-Dutroux. ,,Een mop als `Wie zoet is krijgt lekkers, wie stout is Dutroux' hoorde ik toen wel veertig keer per dag. Iemand maakt een woordspeling, omstanders vinden het grappig, en zo verspreidt een grap zich.' Ook bij de vuurwerkramp in Enscheden en de brand in Volendam werden al na een dag grappen gemaakt.

De sociologe signaleert drie fasen van grappenmakerij: eerst tamelijk onschuldige woordgrappen. Vervolgens worden er grofheden verspreid en in de derde fase worden er echt verfijnde grappen gemaakt.

Fascinerend is volgens Kuipers ditmaal vooral de omloopsnelheid van de grappen. ,,Binnen een dag kan een mop tienmaal de wereld zijn rondgegaan.' Ze heeft een aantal maal geprobeerd de herkomst van een grap te achterhalen, maar ,,net als bij folkloristische verhalen, is er hierbij ook vaak geen auteur bekend.'